Ustrukturalizowany Wywiad Kliniczny do Badania Zaburzeń Osobowości według DSM-5
Structured Clinical Interview for DSM-5 Personality Disorders
półustrukturalizowany wywiad diagnostyczny: 10 zaburzeń osobowości wg DSM-5 (wiązki A, B, C) oraz inne określone zaburzenie osobowości; diagnoza kategorialna lub profilowa
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- M. B. First, J. B. W. Williams, L. S. Benjamin, R. L. Spitzer (2016)
- Polska adaptacja
- red. naukowa: B. Zawadzki, A. Popiel, E. Pragłowska; nowe treści SCID-5: E. Wrocławska-Warchala
- Grupa docelowa
- dorośli (18+); zastosowania kliniczne i badawcze
- Procedura
- wywiad kliniczny; indywidualnie (klinicysta znający kryteria DSM-5)
Co bada ten test
SCID-5-PD to półustrukturalizowany wywiad diagnostyczny służący do rozpoznawania zaburzeń osobowości według kryteriów DSM-5. Nie jest testem osobowości: nie mierzy natężenia cech takich jak neurotyczność czy ekstrawersja i nie odnosi wyniku do populacji. Odpowiada na inne pytanie: czy trwały wzorzec przeżywania i zachowania danej osoby spełnia kryteria konkretnego zaburzenia osobowości.
Narzędzie obejmuje dziesięć zaburzeń osobowości wymienionych w Sekcji II DSM-5, pogrupowanych w trzy wiązki, oraz kategorię innego określonego (mieszanego) zaburzenia osobowości. Warto wiedzieć, że kryteria zaburzeń osobowości w Sekcji II DSM-5 są identyczne z kryteriami Osi II z DSM-IV; zmiana wersji nie oznaczała zmiany definicji zaburzeń. To dlatego SCID-5-PD i jego poprzednik SCID-II diagnozują w istocie te same jednostki, choć brzmienie pytań wywiadu zostało gruntownie przepracowane.
Specyfiką diagnozy osobowości jest kryterium trwałości. Cecha osobowości to nie epizod: aby uznać kryterium za spełnione, wzorzec musi być długotrwały, obecny w różnych sytuacjach i sięgać co najmniej wczesnej dorosłości. Dlatego wywiad wielokrotnie odwołuje się do tego, jak badany funkcjonuje zwykle, a nie do ostatnich tygodni, i dlatego oddzielenie cechy osobowości od objawu zaburzenia klinicznego jest w tym badaniu głównym wyzwaniem.
Drugą specyfiką jest podwójny sposób wnioskowania. SCID-5-PD pozwala postawić rozpoznanie kategorialne (zaburzenie obecne albo nieobecne), ale też opisać nasilenie patologii osobowości wymiarowo, jako sumę ocen kryteriów. Możliwość oceny wymiarowej dodano dopiero w wersji dla DSM-5; w SCID-II jej nie było. Jest to odpowiedź na krytykę kategorialnego ujęcia zaburzeń osobowości, któremu zarzuca się brak empirycznie uzasadnionych punktów odcięcia, nadmierne współwystępowanie rozpoznań i niestabilność w czasie.
Badanie poprzedza zwykle samoopisowy Przesiewowy Kwestionariusz Osobowości SCID-5-SPQ, którego zadaniem nie jest diagnoza, tylko skrócenie wywiadu przez wskazanie obszarów wymagających dopytania.
Typowe zastosowanie
Podstawowym zastosowaniem jest diagnoza kliniczna zaburzeń osobowości, zwłaszcza przy kwalifikacji do psychoterapii, gdzie rozpoznanie wpływa na wybór podejścia i planowanie długości leczenia. Wywiad bywa też stosowany po ustabilizowaniu ostrych objawów, aby oddzielić trwały wzorzec osobowości od aktualnego stanu klinicznego. Drugim polem jest opiniodawstwo sądowe i orzecznictwo, gdzie wartością jest odtwarzalność procedury oraz możliwość prześledzenia drogi od zebranych informacji do rozpoznania, kryterium po kryterium. Trzecim polem są badania naukowe. SCID-5-PD pełni rolę standardu odniesienia przy ocenie trafności kwestionariuszy osobowości patologicznej, służy do wyodrębniania grup badawczych o określonym rozpoznaniu (np. osobowość z pogranicza), do badania współwystępowania zaburzeń osobowości z zaburzeniami klinicznymi oraz do analiz struktury patologii osobowości. Wprowadzenie oceny wymiarowej zwiększyło przydatność narzędzia w badaniach korelacyjnych, w których rozpoznanie kategorialne traci zbyt wiele informacji. Czwartym polem jest dydaktyka: praca z arkuszem uczy operowania kryteriami DSM-5 i wymusza uzasadnianie oceny konkretnymi przykładami z życia badanego zamiast ogólnym wrażeniem klinicznym.
Wymiary i podskale
Wiązka A (dziwaczno-ekscentryczna)
Osobowość paranoiczna, schizoidalna i schizotypowa. Wspólnym mianownikiem jest dystans wobec innych ludzi oraz nietypowość przeżywania: nieufność i doszukiwanie się wrogich intencji, obojętność wobec relacji lub ekscentryczność myślenia i zachowania. Największą trudnością diagnostyczną jest odróżnienie tych wzorców od objawów prodromalnych i rezydualnych zaburzeń psychotycznych.
Wiązka B (dramatyczno-niekonsekwentna)
Osobowość antyspołeczna, z pogranicza (borderline), histrioniczna i narcystyczna. Charakteryzuje je nasilona emocjonalność, impulsywność oraz problemy w regulowaniu relacji i obrazu siebie. Ocena osobowości antyspołecznej ma odrębny tryb: wymaga potwierdzenia zachowań z okresu przed 15. rokiem życia, dlatego kryteria dorosłe nie są ujęte w kwestionariuszu przesiewowym i zawsze bada się je w wywiadzie.
Wiązka C (lękowo-bojaźliwa)
Osobowość unikająca, zależna i obsesyjno-kompulsyjna (anankastyczna). Wspólne są lęk i napięcie: przed odrzuceniem i oceną, przed samodzielnością albo przed utratą kontroli i porządku. Kluczowe różnicowanie dotyczy zaburzeń lękowych z rozdziału klinicznego, na przykład odróżnienia osobowości unikającej od fobii społecznej oraz osobowości anankastycznej od zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego.
Inne określone (mieszane) zaburzenie osobowości
Kategoria stosowana wtedy, gdy obraz kliniczny odpowiada ogólnej definicji zaburzenia osobowości i powoduje istotne cierpienie lub upośledzenie funkcjonowania, ale nie spełnia progu żadnego z dziesięciu rozpoznań szczegółowych, na przykład dlatego, że kryteria rozkładają się po kilka na różne zaburzenia.
Ocena wymiarowa nasilenia (dla każdego zaburzenia osobno)
Nieobowiązkowy wskaźnik wprowadzony w wersji dla DSM-5. Powstaje przez zsumowanie ocen wszystkich kryteriów danego zaburzenia, przy czym każde kryterium oceniane jest w skali 0-2. Maksymalny wynik wymiarowy dla danego zaburzenia to dwukrotność liczby jego kryteriów. Wskaźnik uwzględnia zatem także cechy podprogowe, które w rozpoznaniu kategorialnym przepadają.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- SCID-5-PD to wywiad liczący 119 pozycji, obejmujący co najmniej jedno pytanie do każdego kryterium diagnostycznego dziesięciu zaburzeń osobowości z DSM-5. Pozycja wywiadu to para: pytanie skierowane do badanego oraz zapisane obok kryterium diagnostyczne, względem którego klinicysta ma ocenić uzyskaną odpowiedź. Arkusz jest dwukolumnowy, dzięki czemu treść kryterium jest przed oczami badającego w chwili oceniania. Wywiad ma budowę modułową: zwykle prowadzi się go w całości, ale można ocenić tylko te zaburzenia, które są istotne dla pytania klinicznego lub badawczego. Kolejność pracy z zaburzeniami jest z góry ustalona, a ocena osobowości antyspołecznej wymaga dodatkowo pytań o zachowania sprzed 15. roku życia. Badanie zwykle poprzedza samoopisowy Przesiewowy Kwestionariusz Osobowości SCID-5-SPQ. Liczy on 106 pytań o odpowiedzi typu prawda-fałsz, a wypełnienie zajmuje około 20 minut. Każde pytanie kwestionariusza odpowiada pierwszemu pytaniu dotyczącemu danego kryterium w wywiadzie, dzięki czemu klinicysta może pominąć te obszary, które badany zaprzeczył. Wyjątkiem są kryteria dorosłe osobowości antyspołecznej, których w kwestionariuszu nie ma. Kwestionariusz zaprojektowano celowo jako narzędzie o niskim progu i wysokim odsetku wyników fałszywie dodatnich: lepiej dopytać niepotrzebnie niż przeoczyć patologię. Z tego samego powodu badający ma dopytywać o kryteria, na które wskazuje przebieg rozmowy, nawet jeśli badany zaprzeczył im w kwestionariuszu. W porównaniu z SCID-II usunięto ocenę osobowości biernie-agresywnej (negatywistycznej) i depresyjnej, ponieważ DSM-5 zrezygnowało z tych kategorii badawczych. Mimo że same kryteria zaburzeń osobowości nie zmieniły się między DSM-IV a DSM-5, brzmienie wielu pytań zostało istotnie przeredagowane, aby lepiej oddawało treść kryterium. Treści pytań i kryteriów są chronione prawem autorskim wydawcy i nie są tu przytaczane.
- Skala odpowiedzi
- Badany odpowiada swobodnie, a klinicysta ocenia nie jego słowa, lecz to, czy opisane zjawisko odpowiada kryterium diagnostycznemu. Każde kryterium ocenia się w skali trójstopniowej: 0 oznacza cechę nieobecną, 1 cechę podprogową (obecną, ale w nasileniu, czasie trwania lub formie niewystarczającej do uznania kryterium za spełnione), a 2 cechę progową, czyli kryterium spełnione. Rozróżnienie między oceną 1 a 2 jest sednem badania i najczęstszym źródłem rozbieżności między diagnostami. Ważną zasadą jest wymóg potwierdzenia przykładem. Sama deklaracja badanego nie wystarcza do przyznania oceny 2: klinicysta powinien uzyskać konkretne przykłady zachowań lub sytuacji z życia badanego, które pokazują, że wzorzec jest trwały i obecny w różnych okolicznościach. Odpowiedź ogólnikowa, której badany nie potrafi zilustrować, nie uzasadnia oceny progowej. Przebieg badania jest następujący. Badany wypełnia kwestionariusz przesiewowy SCID-5-SPQ (około 20 minut). Klinicysta przegląda odpowiedzi i prowadzi wywiad, dopytując przede wszystkim o pozycje potwierdzone, a także o te, na które wskazuje obserwacja i przebieg rozmowy. Po przejściu przez kryteria danego zaburzenia badający rozstrzyga najpierw, czy osiągnięty został próg kategorialny, czyli wymagana liczba kryteriów spełnionych (dla osobowości z pogranicza jest to co najmniej pięć z dziewięciu kryteriów). Jeżeli próg nie został osiągnięty, zaznacza, czy występują klinicznie istotne cechy podprogowe danego zaburzenia. Na końcu może wyliczyć ocenę wymiarową. Wydawca polski nie podaje sztywnego limitu czasu badania.
- Normy i interpretacja
- SCID-5-PD nie ma norm i nie przelicza się jego wyników na steny ani centyle. Odniesieniem nie jest populacja, tylko treść kryteriów DSM-5. Rozpoznanie stawia się, gdy spełniona jest wymagana dla danego zaburzenia liczba kryteriów, a jednocześnie spełnione są warunki ogólne definicji zaburzenia osobowości: trwałość wzorca, jego obecność w różnych sytuacjach, początek najpóźniej we wczesnej dorosłości, klinicznie istotne cierpienie lub upośledzenie funkcjonowania oraz brak lepszego wyjaśnienia przez inne zaburzenie psychiczne, stan somatyczny czy działanie substancji. Progi kategorialne różnią się między zaburzeniami i wynikają wprost z DSM-5, a nie z badań normalizacyjnych. Przykładowo dla osobowości z pogranicza wymagane jest spełnienie co najmniej pięciu z dziewięciu kryteriów. Wynik wymiarowy nie ma punktów odcięcia i nie jest normalizowany. Jest sumą ocen kryteriów danego zaburzenia w skali 0-2, a jego maksimum to dwukrotność liczby kryteriów tego zaburzenia. Traktuje się go jako zmienną ciągłą opisującą nasilenie patologii osobowości i porównuje między osobami lub grupami w ramach danego badania, a nie z tabelą norm. Warto odnotować, że w odróżnieniu od SCID-II arkusz SCID-5-PD nie przewiduje osobnego zapisu prostej liczby spełnionych kryteriów. Pełne brzmienie kryteriów, progi dla wszystkich dziesięciu zaburzeń i instrukcje oceniania znajdują się w płatnym podręczniku wydania polskiego i nie są tu reprodukowane.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Prowadzi do rozpoznania zgodnego z kryteriami DSM-5, a nie tylko do opisu profilu cech
- •Podwójne wnioskowanie: rozpoznanie kategorialne oraz ocena wymiarowa nasilenia, która uwzględnia także cechy podprogowe
- •Kwestionariusz przesiewowy SCID-5-SPQ (106 pozycji, około 20 minut) istotnie skraca czas wywiadu przy zachowaniu niskiego progu wykrywania
- •Wysoka zgodność sędziów potwierdzona w badaniach nad tłumaczeniami: we włoskim badaniu na 104 pacjentach mediana ICC dla ocen wymiarowych wyniosła 0,94, a mediana kappa dla rozpoznań kategorialnych 0,89
- •Budowa modułowa: można ocenić wszystkie zaburzenia albo tylko wybrane
- •Wymóg poparcia oceny konkretnymi przykładami ogranicza rozpoznania stawiane na podstawie samych deklaracji badanego
- •Międzynarodowy standard odniesienia, co ułatwia porównywanie wyników i publikowanie ich poza Polską
Ograniczenia
- •Wymaga przygotowania klinicznego i znajomości kryteriów DSM-5: ocenia się nie odpowiedź, tylko jej zgodność z kryterium
- •Opiera się na kategorialnym ujęciu zaburzeń osobowości z Sekcji II DSM-5, któremu zarzuca się brak empirycznie uzasadnionych punktów odcięcia, nadmierne współwystępowanie rozpoznań i niestabilność w czasie
- •Nie realizuje alternatywnego modelu zaburzeń osobowości z Sekcji III DSM-5; służy do tego odrębne narzędzie SCID-5-AMPD
- •Diagnozę zniekształca aktualny stan kliniczny: badanie w ostrym epizodzie depresyjnym lub psychotycznym zawyża liczbę spełnionych kryteriów, dlatego zaleca się badanie po ustąpieniu ostrych objawów
- •Opiera się na relacji badanego o samym sobie, a wgląd we własne trwałe wzorce zachowania bywa ograniczony; wywiad nie przewiduje obowiązkowego źródła zewnętrznego
- •Brak opublikowanych danych o rzetelności i trafności polskiego wydania; dostępne współczynniki pochodzą z badań nad innymi wersjami językowymi
- •Czasochłonność i wysoki koszt kompletu ograniczają zastosowanie w badaniach na dużych próbach
- •Dostępny wyłącznie w wersji papierowej, arkusze i kwestionariusze są jednorazowe
Budowa
- Format odpowiedzi
- wywiad półustrukturalizowany prowadzony przez klinicystę + przesiewowy kwestionariusz samoopisowy SCID-5-SPQ (ok. 20 minut)
- Wersje
- papier: komplet (podręcznik, arkusze wywiadu, kwestionariusze przesiewowe SPQ)
Obliczanie wyników
- Metoda
- Dwuetapowa procedura bez sumowania kwestionariuszowego: (1) przesiew SCID-5-SPQ (106 pozycji prawda-fałsz) tylko wskazuje obszary do dopytania; (2) klinicysta ocenia każde kryterium DSM-5 na skali 0 (nieobecne), 1 (podprogowe), 2 (progowe). Rozpoznanie kategorialne: liczba kryteriów z oceną 2 >= progu DSM-5 dla danego zaburzenia (np. borderline: >= 5 z 9) plus ogólne kryteria zaburzenia osobowości. Ocena wymiarowa: suma ocen 0-1-2 wszystkich kryteriów danego zaburzenia (maksimum = 2 razy liczba kryteriów).
- Pozycje odwrócone
- brak danych (do weryfikacji)
Jak policzyć wynik
W SCID-5-PD nie ma sumowania pozycji w rozumieniu kwestionariuszowym ani odwracania punktacji. Działa algorytm diagnostyczny, a obok niego prosty wskaźnik wymiarowy.
Krok 1: przesiew. Badany wypełnia kwestionariusz SCID-5-SPQ (106 pozycji typu prawda-fałsz, około 20 minut). Kwestionariusz nie daje żadnego rozpoznania ani wyniku, wyznacza jedynie obszary do dopytania. Nie interpretuj liczby potwierdzeń w kwestionariuszu jako miary patologii osobowości: narzędzie celowo generuje wiele wyników fałszywie dodatnich.
Krok 2: ocena kryterium po kryterium. Dla każdego kryterium klinicysta ustala ocenę: 0 gdy cecha nieobecna, 1 gdy podprogowa, 2 gdy progowa. Warunkiem oceny 2 jest uzyskanie konkretnych przykładów pokazujących, że wzorzec jest trwały i występuje w różnych sytuacjach. Sprawdź także, czy cecha sięga co najmniej wczesnej dorosłości i czy nie tłumaczy jej lepiej aktualny stan kliniczny, stan somatyczny albo działanie substancji.
Krok 3: próg kategorialny. Dla każdego zaburzenia policz kryteria ocenione na 2 i porównaj z progiem wymaganym przez DSM-5 dla tego zaburzenia (przykładowo dla osobowości z pogranicza jest to co najmniej pięć z dziewięciu kryteriów). Osiągnięcie progu objawowego to jeszcze nie rozpoznanie: muszą być też spełnione ogólne warunki definicji zaburzenia osobowości, w tym klinicznie istotne cierpienie lub upośledzenie funkcjonowania.
Krok 4: cechy podprogowe. Jeżeli próg kategorialny nie został osiągnięty, zaznacz, czy występują klinicznie istotne cechy podprogowe danego zaburzenia. Jest to odrębne rozstrzygnięcie wprowadzone w wersji dla DSM-5, przydatne wtedy, gdy patologia jest widoczna, ale nie sięga progu rozpoznania.
Krok 5: ocena wymiarowa. Dla każdego zaburzenia zsumuj oceny wszystkich jego kryteriów (0, 1 lub 2). Otrzymany wynik jest miarą nasilenia i uwzględnia również cechy podprogowe. Maksimum dla danego zaburzenia to dwukrotność liczby jego kryteriów, więc wyniki różnych zaburzeń mają różne zakresy i nie wolno ich porównywać wprost bez przeskalowania.
Typowe błędy: uznanie kryterium za spełnione na podstawie samej deklaracji bez przykładu; opieranie oceny na zachowaniu z ostatnich tygodni zamiast na trwałym wzorcu; pominięcie warunku istotnego cierpienia lub upośledzenia funkcjonowania; badanie w ostrym epizodzie klinicznym; porównywanie surowych wyników wymiarowych między zaburzeniami o różnej liczbie kryteriów.
W opracowaniu statystycznym rozpoznanie kategorialne jest zmienną dychotomiczną (test chi-kwadrat, dokładny test Fishera, regresja logistyczna), a wynik wymiarowy zmienną ciągłą (korelacje, analiza wariancji, regresja liniowa). Zgodność dwóch diagnostów dla rozpoznań opisuje się współczynnikiem kappa Cohena, a dla ocen wymiarowych współczynnikiem korelacji wewnątrzklasowej ICC.
Dostępność
- Typ
- Płatny
- Wydawca / źródło
- Pracownia Testów Psychologicznych PTP
- Kategoria testu wg PTP
- A
- Cena
- 622,12 zł brutto (komplet); podręcznik 297,12 zł; arkusze wywiadu 10 szt. 255,40 zł; kwestionariusze przesiewowe 10 szt. 69,60 zł (ceny od 01.07.2026)
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Structured Clinical Interview for DSM-5 Personality Disorders
- Construct
- semi-structured diagnostic interview: the 10 DSM-5 personality disorders (Clusters A, B, C) plus other specified personality disorder; categorical or profile-based diagnosis
- Target group
- adults (18+); clinical and research applications
- Response format
- semi-structured interview conducted by a clinician, plus the SCID-5-SPQ self-report screening questionnaire (approx. 20 minutes)
- Procedure
- clinical interview; individual administration (clinician familiar with DSM-5 criteria)
- Notes
- Successor to the SCID-II (DSM-IV). PTP category A – access for psychologists and other specialists with a master's degree. [TO VERIFY]: year of the Polish edition (not stated on the publisher's product page) and diagnostic reliability of the Polish version (interview – diagnostic agreement rather than alpha).
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Podgląd arkusza
Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy (strona wydawcy). Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak opisać w pracy dyplomowej
Kwalifikacje. To najpoważniejsze ograniczenie tego narzędzia w pracach studenckich. SCID-5-PD ma w Polsce kategorię A, co u wydawcy oznacza dostęp dla psychologów oraz dla osób z innym wykształceniem magisterskim i doświadczeniem zawodowym w odpowiednim obszarze; wydawca wymaga znajomości klasyfikacji i kryteriów diagnostycznych DSM-5. Możliwość zakupu to jednak nie to samo co kompetencja do prowadzenia badania: ocena kryteriów zaburzenia osobowości jest sądem klinicznym, a nie odczytaniem odpowiedzi. Laboratorium autorów wywiadu podkreśla, że narzędzia SCID są przeznaczone dla osób przygotowanych klinicznie, zdolnych przeprowadzić samodzielną ocenę diagnostyczną. W praktyce student nie przeprowadzi SCID-5-PD samodzielnie w ramach pracy magisterskiej. Realne rozwiązania to prowadzenie wywiadów przez promotora lub współpracującego klinicystę, praca na danych zebranych wcześniej w placówce, wykorzystanie rozpoznań postawionych w ramach opieki klinicznej jako zmiennej grupującej albo zastąpienie wywiadu narzędziem samoopisowym o niższych wymaganiach.
Uwaga na kwestionariusz przesiewowy. Kuszące jest użycie samego SCID-5-SPQ jako narzędzia badawczego, bo jest krótki i samoopisowy. To błąd metodologiczny: kwestionariusz zaprojektowano jako narzędzie o celowo wysokim odsetku wyników fałszywie dodatnich i nie daje on rozpoznania. Jeżeli używasz wyłącznie kwestionariusza, nie pisz o rozpoznaniach ani o zaburzeniach osobowości w badanej grupie, tylko o wyniku przesiewu, i wyraźnie zaznacz to ograniczenie.
Opis w metodologii. Podaj nazwę i skrót, autorów oryginału z rokiem, redakcję wydania polskiego i wydawcę, charakter narzędzia (wywiad półustrukturalizowany, nie kwestionariusz), zakres ocenianych zaburzeń (wszystkie dziesięć czy wybrane), informację o zastosowaniu lub pominięciu kwestionariusza przesiewowego, przyjęty sposób wnioskowania (kategorialny, wymiarowy lub oba) oraz to, kto prowadził wywiady i jakie miał kwalifikacje. Zaznacz, na jakim etapie leczenia badano uczestników: badanie po ustąpieniu ostrych objawów jest istotnym elementem procedury i warto to opisać.
Rzetelność. Nie raportuj alfy Cronbacha dla całego wywiadu: pozycje dotyczą dziesięciu odrębnych zaburzeń i nie mierzą jednego wymiaru. Właściwym wskaźnikiem jest zgodność sędziów. Jeżeli możesz, poproś drugiego diagnostę o niezależną ocenę części badań i podaj kappa Cohena dla rozpoznań oraz ICC dla ocen wymiarowych wraz z liczbą ocenionych przypadków. Jeżeli nie masz takiej możliwości, napisz o tym w ograniczeniach pracy i powołaj się na dane z innych wersji językowych, wyraźnie zaznaczając, że nie dotyczą one wersji polskiej.
Raportowanie wyników. Dla rozpoznań podawaj liczebności i odsetki oraz wielkość efektu właściwą dla zmiennych kategorialnych (iloraz szans, V Cramera). Dla wyników wymiarowych podawaj średnie i odchylenia standardowe osobno dla każdego zaburzenia i pamiętaj o różnych zakresach skal. Opisz też współwystępowanie rozpoznań: przy zaburzeniach osobowości jest ono regułą, a nie wyjątkiem, i pominięcie tego wątku zubaża analizę.
Etyka i prawo autorskie. Nie umieszczaj arkuszy wywiadu ani kwestionariusza przesiewowego w aneksie pracy: są chronione prawem autorskim wydawcy. Rozpoznanie zaburzenia osobowości jest informacją silnie stygmatyzującą, dlatego szczególnej staranności wymagają anonimizacja danych, świadoma zgoda uczestników oraz ustalenie z góry, czy i w jaki sposób wynik będzie przekazywany badanym. Badanie wymaga zgody komisji bioetycznej.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy badający nie ma przygotowania klinicznego i znajomości kryteriów DSM-5: ocena kryteriów osobowości jest sądem klinicznym, a nie odczytaniem odpowiedzi
- •W trakcie ostrego epizodu depresyjnego, maniakalnego lub psychotycznego: aktualny stan zawyża liczbę spełnionych kryteriów, badanie należy odroczyć do ustąpienia ostrych objawów
- •Przy intoksykacji lub w okresie odstawienia substancji, a także przy istotnych zaburzeniach funkcji poznawczych
- •U dzieci i młodzieży w celu rutynowego rozpoznawania zaburzeń osobowości: kryteria wymagają trwałego wzorca sięgającego co najmniej wczesnej dorosłości, a narzędzie przewidziano dla osób dorosłych
- •Gdy przedmiotem zainteresowania są zaburzenia kliniczne (nastroju, lękowe, psychotyczne, używania substancji): służy do tego SCID-5-CV lub SCID-5-RV
- •Gdy badanie ma się opierać na alternatywnym modelu zaburzeń osobowości z Sekcji III DSM-5: potrzebne jest narzędzie SCID-5-AMPD
- •Gdy potrzeba przebadać dużą próbę w krótkim czasie lub przeprowadzić badanie zdalnie w formie samoopisu: wywiad jest do tego nieprzydatny
- •Gdy sam kwestionariusz przesiewowy SCID-5-SPQ miałby zastąpić wywiad: nie daje on rozpoznania i celowo generuje wyniki fałszywie dodatnie
- •Jako jedyna podstawa opinii sądowej lub orzeczniczej bez danych z innych źródeł: wywiad opiera się na relacji badanego i jest podatny na symulację oraz dysymulację
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Trafność kwestionariusza samoopisowego patologii osobowości wobec rozpoznania z SCID-5-PD: czułość, swoistość i wartości predykcyjne
- Współwystępowanie zaburzeń osobowości z wiązki B z zaburzeniami używania substancji u pacjentów oddziału terapii uzależnień
- Nasilenie wymiarowe cech osobowości z pogranicza a nasilenie objawów depresyjnych: analiza z wykorzystaniem wymiarowej punktacji SCID-5-PD
- Zgodność sędziów w ocenie kryteriów zaburzeń osobowości: badanie z zastosowaniem projektu wywiadu prowadzonego w parach
- Cechy podprogowe zaburzeń osobowości a funkcjonowanie społeczne i zawodowe osób bez rozpoznania kategorialnego
- Porównanie rozpoznań kategorialnych i profilu wymiarowego zaburzeń osobowości u pacjentów kwalifikowanych do psychoterapii
- Osobowość unikająca a fobia społeczna: analiza różnicowa z użyciem SCID-5-PD i wywiadu do zaburzeń klinicznych
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Zgodność sędziów wersji włoskiej SCID-5-PD
Somma, Fossati i współpracownicy przebadali 104 kolejno przyjmowanych pacjentów ambulatoryjnych i stacjonarnych, stosując projekt wywiadu prowadzonego w parach. Dla wymiarowych ocen SCID-5-PD współczynniki korelacji wewnątrzklasowej ICC mieściły się w przedziale od 0,88 (osobowość zależna i histrioniczna) do 0,94 (osobowość unikająca), mediana ICC wyniosła 0,94. Dla rozpoznań kategorialnych mediana kappa Cohena wyniosła 0,89 (SD 0,11), a dla dychotomicznej oceny obecności klinicznie istotnych cech podprogowych mediana kappa wyniosła 0,78 (SD 0,06). Autorzy wnioskują, że narzędzie pozwala rzetelnie oceniać zaburzenia osobowości zarówno kategorialnie, jak i wymiarowo.
źródłoZmiany wobec SCID-II
Kryteria zaburzeń osobowości z Sekcji II DSM-5 są identyczne z kryteriami Osi II DSM-IV, ale brzmienie wielu pytań wywiadu zostało gruntownie przepracowane, aby lepiej oddawało treść kryterium. Dodano komponent oceny wymiarowej, którego SCID-II nie miał, oraz odrębne rozstrzygnięcie o klinicznie istotnych cechach podprogowych. Usunięto ocenę osobowości biernie-agresywnej (negatywistycznej) i depresyjnej, ponieważ DSM-5 zrezygnowało z tych kategorii badawczych. W odróżnieniu od SCID-II arkusz nie przewiduje osobnego zapisu liczby spełnionych kryteriów.
źródłoKwestionariusz przesiewowy SCID-5-SPQ
Kwestionariusz liczy 106 pytań o odpowiedzi typu prawda-fałsz i zajmuje badanemu około 20 minut. Każde pytanie odpowiada pierwszemu pytaniu dotyczącemu danego kryterium w wywiadzie, z wyjątkiem kryteriów dorosłych osobowości antyspołecznej, których w kwestionariuszu nie ma. Narzędzie zaprojektowano jako przesiew o niskim progu i celowo wysokim odsetku wyników fałszywie dodatnich, dlatego nie służy do stawiania rozpoznań, lecz do skrócenia wywiadu.
źródłoStatus danych psychometrycznych rodziny SCID-5
Laboratorium autorów wywiadu na Columbia University podaje, że dla narzędzi SCID-5 nie są dotąd dostępne dane o rzetelności i trafności poza walidacją elektronicznych wersji NetSCID-5. Wynika to z roli, jaką SCID pełni w badaniach: jest standardem odniesienia, względem którego ocenia się inne metody. Czas badania wersjami SCID-5-PD i SCID-5-AMPD podawany jest jako 30-120 minut.
źródłoDoświadczenia klinicystów z uczenia się narzędzia
Norweskie badanie jakościowe porównało doświadczenia klinicystów uczących się SCID-II, SCID-5-PD oraz wywiadu do alternatywnego modelu zaburzeń osobowości SCID-5-AMPD-I, analizując łatwość opanowania i użyteczność każdego z narzędzi. Wskazuje ono, że wybór między modelem kategorialnym a alternatywnym niesie odmienne wymagania szkoleniowe.
źródłoPodobne narzędzia
SCID-II (wywiad do zaburzeń osobowości z Osi II DSM-IV)
Bezpośredni poprzednik. Diagnozuje te same zaburzenia (kryteria się nie zmieniły), ale bez oceny wymiarowej i bez rozstrzygnięcia o cechach podprogowych; obejmuje za to nieistniejące już kategorie badawcze: osobowość biernie-agresywną i depresyjną. Wycofany z obrotu.
SCID-5-CV (wywiad kliniczny do zaburzeń wg DSM-5)
Narzędzie komplementarne, nie konkurencyjne. Obejmuje zaburzenia kliniczne (nastroju, psychotyczne, lękowe, używania substancji, PTSD, ADHD), których SCID-5-PD w ogóle nie dotyczy. W pełnej diagnozie oba wywiady bywają stosowane łącznie, przy czym wywiad osobowościowy przeprowadza się po ustabilizowaniu stanu klinicznego.
SCID-5-AMPD (wywiad do alternatywnego modelu zaburzeń osobowości)
Realizuje model z Sekcji III DSM-5: ocenia poziom funkcjonowania osobowości i patologiczne cechy osobowości zamiast rozpoznań kategorialnych. Odpowiada na krytykę modelu kategorialnego, ale nie daje diagnoz porównywalnych z wcześniejszą literaturą.
SCID-5-SPQ (Przesiewowy Kwestionariusz Osobowości)
Nie jest odrębnym narzędziem diagnostycznym, tylko elementem SCID-5-PD. Samoopisowy, 106 pozycji, około 20 minut. Skraca wywiad, ale sam nie daje rozpoznania i celowo generuje wyniki fałszywie dodatnie.
Kwestionariusze samoopisowe patologii osobowości (np. PID-5, IPDE-SQ)
Tanie, szybkie i możliwe do zastosowania na dużych próbach oraz przez osoby bez uprawnień klinicznych, ale mierzą nasilenie cech i nie dają rozpoznania. W badaniach naukowych bywają walidowane właśnie względem rozpoznania ze SCID.
Bibliografia
- First, M. B., Williams, J. B. W., Benjamin, L. S., Spitzer, R. L. (2016). Structured Clinical Interview for DSM-5 Personality Disorders (SCID-5-PD). Arlington: American Psychiatric Association Publishing.
- Zawadzki, B., Popiel, A., Pragłowska, E. (red.). SCID-5-PD. Wydanie polskie. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Źródła
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/SCID-5-PD
- innehttps://old.jpsychopathol.it/wp-content/uploads/2017/12/02_Fossati-1.pdf
- innehttps://www.columbiapsychiatry.org/research/research-labs/diagnostic-and-assessment-lab/structured-clinical-interview-dsm-disorders-12
- artykuł open accesshttps://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00223891.2021.1975726
Uwagi
Następca SCID-II (DSM-IV). Kategoria A - dostęp dla psychologów i innych specjalistów z wykształceniem magisterskim. DO WERYFIKACJI: rok wydania polskiego (practest nie podaje wprost na stronie produktu), rzetelność diagnoz polskiej wersji (wywiad - zgodność diagnostyczna zamiast alfa).
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-17.