Kwestionariusz do Badania Optymizmu
Optymizm – względnie stała tendencja do spostrzegania, wyjaśniania i oceniania świata w kategoriach raczej pozytywnych oraz oczekiwania zdarzeń przyszłych raczej korzystnych dla jednostki
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- Ryszard Stach (2002)
- Grupa docelowa
- dorośli
- Czas badania
- bez ograniczenia czasowego
- Procedura
- samoopis, badanie indywidualne lub grupowe
Co bada ten test
Kwestionariusz do badania optymizmu Ryszarda Stacha (Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2002) mierzy poziom optymizmu u osób dorosłych. Autor definiuje optymizm jako ogólną, względnie trwałą tendencję do spostrzegania, wyjaśniania i oceniania świata oraz zachodzących w nim zjawisk w kategoriach raczej pozytywnych niż negatywnych, a jednocześnie jako względnie trwałą skłonność do oczekiwania, że przyszłe wydarzenia, szczególnie te związane z badanym, będą dla niego raczej pomyślne niż niepomyślne.
To szersze ujęcie niż w większości narzędzi. Stach wprost krytykuje istniejące metody: skalę nierealistycznego optymizmu Weinsteina za to, że bada wyłącznie oczekiwania wobec przyszłych zdarzeń osobistych, ignorując przekonania o naturze świata, oraz kwestionariusz Seligmana za sprowadzenie optymizmu do stylu wyjaśniania przyczyn sukcesów i porażek. Jego własne narzędzie ma obejmować oba obszary naraz.
Stąd dwa główne rodzaje optymizmu wyodrębnione w narzędziu. Optymizm esencjalny (metafizyczny) to przekonania i oceny dotyczące natury świata i jego ważnych składowych: czy ludzie są dobrzy, czy ludzkość poradzi sobie z zagrożeniami. Optymizm sprawczy to przekonanie, że przyszłe konkretne wydarzenia będą dla badanego raczej pomyślne, wraz ze wskazaniem, kto lub co to sprawi. W optymizmie sprawczym autor wyróżnił odmiany: osobistą (pomyślność dzięki własnym cechom i staraniom), społeczną (dzięki innym ludziom lub instytucjom) oraz mistyczno-okazjonalną (dzięki siłom nadprzyrodzonym lub szczęśliwemu zbiegowi okoliczności). Ta ostatnia nie uzyskała wystarczającej rzetelności, żeby stać się osobną podskalą, ale jej pozycje pozostały w narzędziu.
Ważne zastrzeżenie interpretacyjne od samego autora: punktacja nie uprawnia do traktowania wyników jak skali ilorazowej. Osoba z wynikiem 50 nie jest dwa razy większym optymistą niż osoba z wynikiem 25. Można natomiast powiedzieć, że prezentuje postawę bardziej optymistyczną. Autor przypomina też, że optymizm jest właściwością względnie trwałą, ale zmienną, więc wynik nie ma charakteru ponadczasowego.
Typowe zastosowanie
Autor przeznacza narzędzie przede wszystkim do badań naukowych i pogłębionych analiz społecznych. Wskazuje pytania badawcze, na które ma pomóc odpowiedzieć: czy poziom optymizmu wiąże się z typem umysłu, czy zależy od wykształcenia, czy zmienia się pod wpływem doświadczeń życiowych. Dopuszcza też zastosowanie praktyczne: wyniki mogą być pomocne przy próbach zmiany postaw optymistycznych, zarówno u osób, które z racji zawodu lub prowadzonej działalności powinny być optymistami, jak i u osób, które optymizm utraciły i przeszkadza im to w codziennym życiu. W pracach dyplomowych narzędzie jest interesujące tam, gdzie badacza nie zadowala wąska miara dyspozycyjnego optymizmu w rozumieniu Scheiera i Carvera. Rozdzielenie optymizmu esencjalnego (przekonania o świecie) i sprawczego (oczekiwania wobec własnej przyszłości), a w tym drugim jeszcze źródła sprawstwa (ja, inni ludzie, siły wyższe), pozwala na hipotezy niedostępne dla LOT-R.
Wymiary i podskale
Ogólny poziom optymizmu32 pozycjizakres 0–64
Wynik główny, suma punktów z wszystkich 32 pozycji. Zakres teoretyczny od 0 do 64 punktów; w próbie normalizacyjnej (N = 440) obserwowane wyniki mieściły się między 5 a 53 punktami, przy średniej 29,30 (SD = 8,44). Rzetelność mierzona alfą Cronbacha wynosi 0,758.
Skala optymizmu esencjalnego (metafizycznego)12 pozycjizakres 0–24
Przekonania i oceny dotyczące natury świata i jego ważnych składowych, zarówno w postaci aktualnej, jak i przewidywanej. Autor świadomie pominął optymizm esencjalny odnoszący się do przeszłości jako mniej ważny. Skala liczy 12 pozycji, maksymalny wynik to 24 punkty, alfa Cronbacha 0,603. Podział na podskale aktualną i antycypacyjną okazał się psychometrycznie nieuzasadniony.
Skala optymizmu sprawczego20 pozycjizakres 0–40
Przekonanie, że przyszłe konkretne wydarzenia będą dla badanego raczej pomyślne, wraz ze wskazaniem sprawcy tej pomyślności. Skala liczy 20 pozycji, maksymalny wynik to 40 punktów, alfa Cronbacha 0,652. Pięć pozycji odnosi się do optymizmu mistyczno-okazjonalnego (siły nadprzyrodzone, sprzyjające okazje), ale analizy nie pozwoliły wyodrębnić ich w zwartą podskalę.
Podskala optymizmu sprawczego osobistego7 pozycjizakres 0–14
Przekonanie, że przyszłe wydarzenia będą pomyślne dzięki własnym cechom, umiejętnościom i staraniom badanego. Siedem pozycji, maksymalny wynik 14 punktów, alfa Cronbacha 0,567.
Podskala optymizmu sprawczego społecznego8 pozycjizakres 0–16
Przekonanie, że pomyślność będzie wynikać z działań, starań i pomocy innych ludzi: osób z bliskiego kręgu albo instytucji społecznych. Osiem pozycji, maksymalny wynik 16 punktów, alfa Cronbacha 0,468. To najsłabszy psychometrycznie element narzędzia i autor sam sugeruje, że bardziej rygorystyczni użytkownicy mogą pominąć podskale sprawcze i ograniczyć się do wyniku ogólnego oraz skal esencjalnej i sprawczej.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Konstrukcja jest nietypowa i to jest najważniejsza rzecz, którą trzeba zrozumieć przed użyciem narzędzia. Pozycją nie jest stwierdzenie ocenianie na skali Likerta, tylko krótki opis wydarzenia, problemu albo zwyczajnej sytuacji życiowej. Pod każdym opisem znajdują się cztery możliwe rozwiązania lub zakończenia sytuacji, a zadaniem badanego jest wybranie jednego, tego, które jego zdaniem jest najbardziej prawdopodobne albo najbliższe jego sposobowi myślenia i przekonaniom. Spośród czterech odpowiedzi tylko dwie są diagnostyczne. Jedna jest bardziej nasycona optymizmem (2 punkty), druga mniej (1 punkt). Pozostałe dwie, sugerujące postawę obojętną i pesymistyczną, nie są punktowane i pełnią funkcję buforową: zapewniają badanemu szerokie spektrum możliwości odpowiadania. To rozwiązanie jest istotne psychometrycznie, bo utrudnia domyślenie się, która odpowiedź jest pożądana. Od strony psychologicznej pozycje dzielą się na dwa rodzaje: takie, które są prośbą o wyrażenie opinii lub przekonania w sprawie niejednoznacznej albo kontrowersyjnej, oraz takie, które są pytaniem o przewidywanie zachowań własnych, innych ludzi lub instytucji społecznych. Kolejność pozycji w zeszycie jest losowa, więc pozycje należące do jednej skali nie sąsiadują ze sobą. Wersja wyjściowa liczyła 60 pozycji; po badaniach pilotażowych zostało 48, po analizie mocy dyskryminacyjnej 35, a po analizach rzetelności 32. Zeszyt kwestionariuszowy ma osiem stron: instrukcję, 32 pozycje z odpowiedziami, metryczkę oraz rubryki na wyniki surowe i przeliczone. Treść pozycji i klucz są chronione prawem autorskim; nie są tu reprodukowane.
- Skala odpowiedzi
- Nie ma skali stopniowanej. Badany dokonuje wyboru jednej z czterech gotowych odpowiedzi pod każdą z 32 pozycji. Punktacja jest przypisana odpowiedziom przez klucz: 2 punkty za odpowiedź bardziej nasyconą optymizmem, 1 punkt za mniej nasyconą, 0 punktów za każdą z dwóch pozostałych. Badanie można prowadzić indywidualnie i grupowo; czas nie jest ograniczony. Autor zaleca, aby przy badaniach grupowych poprosić uczestników o powstrzymanie się od komentarzy, bo mogą wpłynąć na odpowiedzi innych. Odnotowuje też typową trudność: badani czasem pytają, co zrobić, gdy żadna z podanych odpowiedzi im nie odpowiada; wtedy prosi się o wybór odpowiedzi najbliższej preferowanej.
- Normy i interpretacja
- Narzędzie ma dwa rodzaje norm: stenowe i centylowe, opracowane na próbie 440 osób badanych między styczniem 2000 a czerwcem 2001 roku. Próba obejmowała 19 grup zawodowych o bardzo różnym profilu: od górników węgla kamiennego i sezonowych robotników rolnych, przez mieszkańców wsi, pracowników socjalnych i pielęgniarki, po personel kierowniczy, studentów i emerytów. Średnia w całej grupie normalizacyjnej wyniosła 29,30 punktu (SD = 8,44), a rozkład był bardzo zbliżony do normalnego. Normy są wspólne dla kobiet i mężczyzn i jest to decyzja świadoma, wymagająca komentarza. Różnice międzypłciowe w wyniku ogólnym okazały się istotne statystycznie (kobiety M = 28,48; SD = 8,23; mężczyźni M = 30,49; SD = 8,66; t = -2,22; p = 0,027), podobnie jak w skali optymizmu sprawczego i podskali sprawczej osobistej. Autor uznał jednak, że rozkłady wyników kobiet i mężczyzn są niemal równoległe, różnice średnich niewielkie i niewystępujące we wszystkich skalach, więc zdecydował się na normy wspólne, uzasadniając to niechęcią do konstytuowania różnic międzypłciowych tam, gdzie argumenty za tym nie są dostatecznie mocne. Interpretacja wyników stenowych jest standardowa: 7-10 stenów to wyniki wysokie, 5-6 przeciętne, 1-4 niskie. Dla skali centylowej autor przyjął: powyżej 95 centyla wyniki bardzo wysokie, 76-95 wysokie, 25-75 przeciętne, poniżej 25 niskie, poniżej 5 bardzo niskie. Osobne tabele stenowe istnieją także dla skal esencjalnej i sprawczej oraz dla podskal sprawczych. Pełne tabele przeliczeniowe znajdują się w publikacji źródłowej i nie są tu reprodukowane.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Pełny podręcznik z całą dokumentacją psychometryczną jest dostępny bezpłatnie w repozytorium Uniwersytetu Jagiellońskiego, co jest rzadkością wśród polskich narzędzi tego typu
- •Konstrukt szerszy niż w LOT-R: obejmuje zarówno przekonania o naturze świata (optymizm esencjalny), jak i oczekiwania wobec własnej przyszłości (optymizm sprawczy)
- •Rozdzielenie źródła spodziewanej pomyślności na osobiste, społeczne i mistyczno-okazjonalne, czego nie robi żadne popularne narzędzie do pomiaru optymizmu
- •Nietypowy format pozycji (opis sytuacji plus cztery zakończenia, w tym dwa buforowe nienagradzane punktami) utrudnia domyślenie się odpowiedzi pożądanej społecznie
- •Rzetelność wyniku ogólnego zadowalająca: alfa Cronbacha 0,758 na próbie 451 osób w wieku 20-84 lata, współczynnik Spearmana-Browna 0,765
- •Dobra stabilność bezwzględna: rtt = 0,799 (p < 0,001) po sześciu tygodniach na próbie 64 osób
- •Rzetelnie udokumentowana trafność treściowa: 15 sędziów kompetentnych, zgodność W-Kendalla 0,81 przy wskazywaniu odpowiedzi optymistycznych i 0,73 przy różnicowaniu ich nasilenia (obie przy p = 0,001)
- •Mocna trafność teoretyczna i kryterialna: bardzo wysoka korelacja ujemna ze Skalą Poczucia Beznadziejności Becka (r = -0,867) oraz wyraźne różnice między pacjentami z depresją a osobami zdrowymi
- •Bardzo zróżnicowana próba normalizacyjna: 19 grup zawodowych, od robotników rolnych po kadrę kierowniczą, w szerokim przedziale wieku
- •Podwójne normy, stenowe i centylowe, dla wyniku ogólnego oraz osobne normy stenowe dla skal i podskal
Ograniczenia
- •Narzędzie z 2002 roku: normy mają ponad dwadzieścia lat i pochodzą z badań prowadzonych w latach 2000-2001, więc ich aktualność jest wątpliwa, zwłaszcza przy pozycjach dotyczących instytucji społecznych i spraw publicznych
- •Niska rzetelność podskal: optymizm sprawczy społeczny osiąga alfę zaledwie 0,468, a sprawczy osobisty 0,567; autor sam sugeruje, że bardziej rygorystyczni użytkownicy powinni pominąć podskale
- •Skala optymizmu esencjalnego ma alfę 0,603, czyli poniżej progu zwyczajowo przyjmowanego za zadowalający
- •Odmiana mistyczno-okazjonalna nie uzyskała odrębności psychometrycznej i mimo to jej pozycje pozostały w narzędziu w ramach skali sprawczej
- •Autor wprost ostrzega, że wyniki nie mają charakteru skali ilorazowej: nie wolno mówić, że ktoś jest dwa razy większym optymistą
- •Normy wspólne dla obu płci mimo istotnych statystycznie różnic w wyniku ogólnym, skali sprawczej i podskali sprawczej osobistej
- •Liczebność prób w badaniach trafności jest niewielka (73 osoby przy NEO-FFI, 74 przy skali Becka, 24 pacjentów z depresją)
- •Nietypowy format pozycji sprawia, że narzędzia nie da się prosto przenieść do ankiety internetowej bez utraty właściwości; wymaga zeszytu z pełnymi opisami sytuacji
- •Dystrybucja przez Wydawnictwo UJ, a druki i klucz kupują osoby prywatne dopiero po dołączeniu do zamówienia kopii dyplomu studiów psychologicznych, socjologicznych, pedagogicznych lub pokrewnych
- •[DO WERYFIKACJI]: aktualna dostępność druków kwestionariusza i klucza w Wydawnictwie UJ oraz ich cena; dane kontaktowe podane w publikacji z 2002 roku są nieaktualne
Budowa
- Liczba pozycji
- 32
- Format odpowiedzi
- 32 pozycje; każda to opis sytuacji z czterema wariantami zakończenia, spośród których badany wybiera jeden
Podskale
Skala esencjalna
- Zakres: 0–24
- Alfa Cronbacha: 0,60
Skala sprawcza
- Zakres: 0–40
- Alfa Cronbacha: 0,65
Skala sprawcza osobista
- Zakres: 0–14
- Alfa Cronbacha: 0,57
Skala sprawcza społeczna
- Zakres: 0–16
- Alfa Cronbacha: 0,47
Obliczanie wyników
- Metoda
- 2 punkty za odpowiedź bardziej nasyconą optymizmem, 1 punkt za mniej nasyconą, 0 punktów za dwie pozostałe (buforowe)
- Zakres wyniku
- 0–64
- Pozycje odwrócone
- brak pozycji odwróconych
- Uwagi
- Skala esencjalna liczy 12 pozycji (maksymalnie 24 punkty), sprawcza 20 pozycji (maksymalnie 40), a w jej obrębie podskala osobista 7 pozycji (14 punktów) i społeczna 8 pozycji (16 punktów). Uwaga na rzetelność podskal: alfa skali sprawczej społecznej wynosi 0,468, czyli poniżej progu akceptowalnego dla wnioskowania o osobie - tej podskali nie należy interpretować indywidualnie.
Jak policzyć wynik
Krok 1: policz wynik ogólny. Za każdą pozycję badany otrzymuje 2 punkty, jeśli wybrał odpowiedź bardziej nasyconą optymizmem, 1 punkt, jeśli wybrał odpowiedź mniej nasyconą, i 0 punktów za wybór jednej z dwóch pozostałych. Zakres wyniku surowego to 0-64 punkty.
Krok 2: policz wyniki skal i podskal według drugiego klucza, który wskazuje przypisanie pozycji. Maksima wynoszą: 24 punkty dla optymizmu esencjalnego, 40 dla sprawczego, 14 dla sprawczego osobistego i 16 dla sprawczego społecznego. Minimum w każdej skali to zero.
Krok 3: uwaga na pułapkę. Podskale sprawcza osobista (7 pozycji) i sprawcza społeczna (8 pozycji) nie sumują się do skali sprawczej (20 pozycji), bo pięć pozycji odnosi się do optymizmu mistyczno-okazjonalnego i nie wchodzi do żadnej podskali. Nie próbuj odtworzyć jednego wyniku z drugiego.
Krok 4: przelicz wyniki surowe na steny lub centyle według tabel z publikacji. Normy są wspólne dla kobiet i mężczyzn. Osobne tabele stenowe istnieją dla skal i podskal.
Krok 5: interpretuj ostrożnie. Steny 7-10 to wyniki wysokie, 5-6 przeciętne, 1-4 niskie. W skali centylowej: powyżej 95 bardzo wysokie, 76-95 wysokie, 25-75 przeciętne, poniżej 25 niskie, poniżej 5 bardzo niskie. Pamiętaj o zastrzeżeniu autora: wysoki wynik nie gwarantuje postawy optymistycznej w każdej sytuacji, a jedynie zwiększa prawdopodobieństwo jej ujawnienia.
Krok 6: w badaniach naukowych policz alfę Cronbacha na własnej próbie osobno dla wyniku ogólnego i dla każdej skali. Jeśli podskale sprawcze wypadną słabo (co przy alfie 0,468 w oryginale jest bardzo prawdopodobne), ogranicz analizy do wyniku ogólnego oraz skal esencjalnej i sprawczej, zgodnie z sugestią autora.
Normy
- Typ norm
- steny i centyle
- Próba normalizacyjna
- 440 osób z 19 grup zawodowych, badania prowadzone od stycznia 2000 do czerwca 2001; średnia 29,30 przy odchyleniu standardowym 8,44; normy wspólne dla obu płci
Psychometria
- Alfa Cronbacha
- wynik ogólny: 0,76
- skala esencjalna: 0,60
- skala sprawcza: 0,65
- skala sprawcza osobista: 0,57
- skala sprawcza społeczna: 0,47
- Stabilność (test-retest)
- 0,799 po 6 tygodniach (N = 64)
- Trafność
- korelacje z NEO-FFI (N = 73): neurotyczność -0,559, ekstrawersja 0,661; bardzo wysoka ujemna korelacja ze Skalą Beznadziejności Becka r = -0,867 (N = 74); grupy kontrastowe: osoby z depresją średnia 15,12 wobec 28,45 u osób zdrowych (p < 0,001)
Dostępność
- Typ
- Płatny
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Optimism Assessment Questionnaire (Kwestionariusz do Badania Optymizmu)
- Construct
- optimism – a relatively stable tendency to perceive, explain and evaluate the world in rather positive terms and to expect future events to be rather favorable for the individual
- Target group
- adults
- Procedure
- self-report
- Notes
- Identified as Ryszard Stach's instrument (Jagiellonian University Press) – distinct from Scheier and Carver's LOT-R. [TO VERIFY]: year of publication, response format, norms, alpha; current price of the publication.
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Podgląd arkusza
Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy (strona wydawcy). Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak opisać w pracy dyplomowej
W metodologii podaj: pełną nazwę (Kwestionariusz do badania optymizmu), autora (Ryszard Stach), wydawcę i rok (Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2002, ISBN 83-233-1546-9), liczbę pozycji (32), format (opis sytuacji z czterema wariantami zakończenia, wybór jednego), punktację (2, 1 lub 0 punktów), zakres wyniku ogólnego (0-64), strukturę skal wraz z liczbą pozycji oraz typ norm (steny i centyle, wspólne dla obu płci).
Raportuj rzetelność uczciwie. Podaj wartości z podręcznika (0,758 dla wyniku ogólnego, 0,603 dla skali esencjalnej, 0,652 dla sprawczej, 0,567 i 0,468 dla podskal) obok alfy policzonej na Twojej próbie. Jeśli używasz podskal, musisz to uzasadnić i skomentować ich niską rzetelność w ograniczeniach pracy.
Odnieś się do wieku norm. Badania normalizacyjne prowadzono w latach 2000-2001. Jeśli interpretujesz steny, napisz wprost, że normy pochodzą sprzed ponad dwudziestu lat, albo pracuj wyłącznie na wynikach surowych, co w badaniu korelacyjnym jest w pełni poprawne.
Uważaj przy porównaniach płci. Normy są wspólne, mimo że autor stwierdził istotne różnice w wyniku ogólnym. Jeśli porównujesz kobiety i mężczyzn, pracuj na wynikach surowych i zacytuj ustalenia autora jako tło.
Nie myl tego narzędzia z LOT-R. Test Orientacji Życiowej Scheiera i Carvera mierzy dyspozycyjny optymizm jako uogólnione oczekiwanie pozytywnych wyników i ma zupełnie inną strukturę. Kwestionariusz Stacha obejmuje dodatkowo przekonania o naturze świata i różnicuje źródła spodziewanej pomyślności. Jeśli używasz obu, uzasadnij to teoretycznie.
Zadbaj o dostęp do materiałów. Publikacja jest dostępna w repozytorium UJ, ale druki kwestionariusza i klucz kupuje się w Wydawnictwie UJ, przy czym osoby prywatne były proszone o dołączenie do zamówienia kopii dyplomu studiów psychologicznych, socjologicznych, pedagogicznych lub pokrewnych. Sprawdź aktualność tej procedury przed planowaniem badania.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •U dzieci i młodzieży: narzędzie skonstruowano i znormalizowano na osobach dorosłych (próby od 20. roku życia)
- •Gdy potrzebujesz krótkiej miary dyspozycyjnego optymizmu do dużej baterii: LOT-R ma dziesięć pozycji i nowsze normy
- •Gdy interesuje Cię wyłącznie optymistyczny styl wyjaśniania przyczyn zdarzeń: to konstrukt Seligmana, którego Stach świadomie nie mierzy
- •Gdy Twoje wnioski mają się opierać na podskalach optymizmu sprawczego: ich rzetelność (0,468 i 0,567) jest zbyt niska do samodzielnej interpretacji
- •Gdy potrzebujesz aktualnych norm populacyjnych: normy pochodzą z badań z lat 2000-2001
- •W diagnozie klinicznej i orzecznictwie: narzędzie jest przeznaczone głównie do badań naukowych i analiz społecznych
- •W badaniu online bez oryginalnego zeszytu: format pozycji (opisy sytuacji z czterema zakończeniami) wymaga wiernego odwzorowania materiału, którego nie wolno reprodukować bez zgody wydawcy
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Optymizm esencjalny i sprawczy a poczucie beznadziejności i nasilenie objawów depresyjnych
- Źródła spodziewanej pomyślności (ja, inni, siły wyższe) a poczucie umiejscowienia kontroli
- Optymizm a cechy osobowości w modelu Wielkiej Piątki: replikacja ustaleń Stacha na próbie współczesnej
- Optymizm esencjalny a zaufanie do instytucji społecznych wśród młodych dorosłych
- Poziom optymizmu a wykonywany zawód: porównanie grup o różnym poziomie stresu zawodowego
- Optymizm sprawczy osobisty a poczucie własnej skuteczności i motywacja osiągnięć
- Optymizm a satysfakcja z życia i dobrostan psychiczny
- Porównanie dwóch ujęć optymizmu: Kwestionariusz Stacha a LOT-R w jednej próbie
- Zmiana poziomu optymizmu po programie interwencyjnym: pomiar przed i po
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Konstrukcja narzędzia i trafność treściowa
Wersja wyjściowa liczyła 60 pozycji, po badaniach pilotażowych 48. Trafność treściową ustalono metodą sędziów kompetentnych: piętnastu sędziów (w tym dziesięciu psychologów) wskazywało odpowiedzi optymistyczne i różnicowało stopień ich nasycenia optymizmem. Zgodność sędziów mierzona współczynnikiem W-Kendalla wyniosła 0,81 dla pierwszego zadania i 0,73 dla drugiego (obie przy alfa = 0,001), co tłumaczy odpowiednio 79% i 71% ogólnej wariancji ich decyzji. Moc dyskryminacyjną ustalono współczynnikiem phi na próbie 264 osób (151 kobiet, 113 mężczyzn) w wieku 20-73 lata (M = 38,7); do dalszych analiz zakwalifikowano pozycje o phi co najmniej 0,36, co pozostawiło 35 pozycji. Po analizach rzetelności usunięto kolejne trzy i przypisano cztery pozycje do innych skal, uzyskując wersję ostateczną 32-pozycyjną.
źródłoRzetelność i stabilność
Rzetelność ustalono metodą zgodności wewnętrznej na próbie 451 osób (294 kobiety, 157 mężczyzn) w wieku 20-84 lata. Dla wersji ostatecznej alfa Cronbacha wyniosła 0,758 dla wyniku ogólnego (Spearman-Brown 0,765), 0,603 dla skali optymizmu esencjalnego, 0,652 dla skali optymizmu sprawczego, 0,567 dla podskali sprawczej osobistej i 0,468 dla podskali sprawczej społecznej. Stałość sprawdzono, powtarzając badanie po sześciu tygodniach na próbie 64 osób: rtt = 0,799 (p < 0,001). Korelacje między skalami wyniosły: esencjalna ze sprawczą 0,508, esencjalna ze sprawczą osobistą 0,395, esencjalna ze sprawczą społeczną 0,498, a obie podskale sprawcze między sobą 0,385 (wszystkie p < 0,001), co autor interpretuje jako dowód, że skale mierzą tę samą zmienną, zachowując jednocześnie pewną odrębność.
źródłoTrafność teoretyczna: osobowość i poczucie beznadziejności
W badaniu 73 osób (40 kobiet, 33 mężczyzn) w wieku 20-48 lat z użyciem NEO-FFI wynik ogólny korelował ujemnie z neurotycznością (r = -0,559; p < 0,001) i dodatnio z ekstrawersją (r = 0,661; p < 0,001) oraz słabo z ugodowością (r = 0,251; p < 0,05); otwartość (r = 0,066) i sumienność (r = 0,147) nie były istotne. W badaniu 74 osób (46 kobiet, 28 mężczyzn) w wieku 20-51 lat wynik ogólny korelował ze Skalą Poczucia Beznadziejności Becka na poziomie r = -0,867 (p < 0,001); dla skal szczegółowych korelacje wynosiły od -0,582 do -0,809. To najsilniejsze dane świadczące o trafności narzędzia.
źródłoTrafność kryterialna: grupy kontrastowe
Porównano 24 pacjentów (15 kobiet, 9 mężczyzn) z rozpoznaną depresją endogenną, leczonych w krakowskiej klinice psychiatrycznej i oddziale dziennym, z osobami zdrowymi. Nasilenie depresji potwierdzono Inwentarzem Depresji Becka (M = 29,96; SD = 7,32). Pacjenci uzyskali w kwestionariuszu optymizmu średnią 15,12 (SD = 4,01), grupa 51 osób wolnych od depresji 28,45 (SD = 9,24), a cała badana próba (N = 451) 29,09 (SD = 8,42). Różnice między pacjentami a osobami zdrowymi były istotne na poziomie p < 0,001.
źródłoNormalizacja i różnice międzypłciowe
Badania normalizacyjne przeprowadzono w okresie od stycznia 2000 do czerwca 2001 roku na 440 osobach z 19 grup zawodowych, od górników węgla kamiennego (M = 25,92) i sezonowych robotników rolnych (M = 22,00), przez rencistów i emerytów (M = 23,35) i pracowników socjalnych (M = 26,76), po pielęgniarki i lekarzy (M = 32,54), studentów psychologii (M = 33,54) i personel kierowniczy firmy handlowej (M = 40,67). Średnia ogólna wyniosła 29,30 (SD = 8,44). Kobiety uzyskały niższy wynik ogólny niż mężczyźni (28,48 wobec 30,49; t = -2,22; p = 0,027), z istotnymi różnicami także w skali sprawczej (p = 0,007) i podskali sprawczej osobistej (p = 0,001). Mimo to autor przyjął normy wspólne dla obu płci, argumentując, że rozkłady są niemal równoległe, a różnice średnich niewielkie.
źródłoPodobne narzędzia
LOT-R (Test Orientacji Życiowej)
Najpopularniejsza miara optymizmu w Polsce: dziesięć pozycji, dyspozycyjny optymizm w rozumieniu Scheiera i Carvera jako uogólnione oczekiwanie pozytywnych wyników. Krótszy i nowszy, ale nie rozdziela przekonań o świecie od oczekiwań wobec własnej przyszłości ani nie różnicuje źródeł spodziewanej pomyślności.
KNS (Kwestionariusz Nadziei na Sukces)
Mierzy nadzieję w ujęciu Snydera: przekonanie o posiadaniu silnej woli i o umiejętności znajdowania rozwiązań. Konstrukt bliski optymizmowi sprawczemu osobistemu, ale nie obejmuje przekonań o naturze świata ani sprawstwa innych ludzi.
GSES (Skala Uogólnionej Własnej Skuteczności)
Mierzy przekonanie o skuteczności własnego działania w sytuacjach trudnych. Odpowiada w przybliżeniu podskali optymizmu sprawczego osobistego, ale nie dotyczy oczekiwań wobec biegu zdarzeń niezależnych od badanego.
Pojedyncze pytanie graficzne o ocenę własnego życia teraz, w przeszłości i w przyszłości. Stach wymienia drabinki Cantrila jako metodę wykazującą pewien związek z optymizmem, ale związek nieprecyzyjny.
BDI-II (Inwentarz Depresji Becka)
Mierzy nasilenie objawów depresyjnych. Użyty przez autora do potwierdzenia trafności kryterialnej: pacjenci z depresją uzyskiwali w kwestionariuszu optymizmu wyraźnie niższe wyniki.
NEO-FFI (Inwentarz Osobowości)
Mierzy pięć cech osobowości. Wykorzystany do walidacji: optymizm silnie koreluje z ekstrawersją (dodatnio) i neurotycznością (ujemnie), ale nie jest z żadną z nich tożsamy.
HS (Skala Poczucia Beznadziejności Becka)
Mierzy pesymizm i negatywne oczekiwania wobec przyszłości. W badaniach walidacyjnych korelowała z wynikiem ogólnym kwestionariusza Stacha na poziomie r = -0,867, czyli niemal jak odwrotność tego samego konstruktu. Brak wpisu w bazie.
Bibliografia
- Stach, R. Kwestionariusz do badania optymizmu. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Źródła
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- repozytoriumhttps://ruj.uj.edu.pl/server/api/core/bitstreams/16da7e3e-77a1-4fa0-a94a-ec87473a5763/content
- innehttps://tezeusz.pl/kwestionariusz-do-badania-optymizmu-stach-ryszard-1553380
Uwagi
Zidentyfikowano jako narzędzie Ryszarda Stacha (Wydawnictwo UJ) – odrębne od LOT-R Scheiera i Carvera. DO WERYFIKACJI: rok wydania, format odpowiedzi, normy, alfa; aktualna cena publikacji. PEŁNY PODRĘCZNIK (Stach 2002, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, ISBN 83-233-1546-9) jest dostępny bezpłatnie w Repozytorium Uniwersytetu Jagiellońskiego - to rzadka sytuacja, bo zwykle dane psychometryczne polskich narzędzi są zamknięte w płatnych podręcznikach. Druki i klucz rozprowadza Wydawnictwo UJ; osoby prywatne proszone są o dołączenie kopii dyplomu studiów psychologicznych, socjologicznych, pedagogicznych lub pokrewnych. DO WERYFIKACJI: aktualna dostępność i cena druków - dane kontaktowe w podręczniku z 2002 r. są nieaktualne.
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-17.