Berlińskie Skale Wsparcia Społecznego
Berlin Social Support Scales
wielowymiarowe wsparcie społeczne w kontekście radzenia sobie z chorobą i stresem: wsparcie spostrzegane, zapotrzebowanie na wsparcie, poszukiwanie wsparcia, wsparcie aktualnie otrzymywane i udzielane oraz wsparcie buforująco-ochronne
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- R. Schwarzer, U. Schulz (2003)
- Polska adaptacja
- A. Łuszczyńska, M. Kowalska, R. Schwarzer, U. Schulz (2006)
- Grupa docelowa
- dorośli; pierwotnie pacjenci somatyczni (m.in. onkologiczni) i ich bliscy, stosowane też w populacji ogólnej
- Czas badania
- ok. 20 minut dla kompletu skal (dokumentacja autorów); pojedyncze podskale wypełnia się w kilka minut
- Procedura
- samoopis; indywidualnie lub grupowo; część skal wypełnia osoba bliska badanego
Co bada ten test
BSSS to nie jedna skala, tylko zestaw sześciu modułów opisujących wsparcie społeczne jako proces rozciągnięty w czasie i zachodzący między dwojgiem ludzi. To odróżnia je od wszystkich pozostałych popularnych narzędzi w tym obszarze. MSPSS i ISEL mierzą jeden wycinek zjawiska: przekonanie, że wsparcie jest dostępne. BSSS obejmuje ten wycinek jako jeden ze swoich modułów, ale dokłada do niego pytania o to, czy człowiek wsparcia potrzebuje, czy o nie zabiega, czy je faktycznie otrzymuje, czy sam go udziela i czy oszczędza drugą stronę, ukrywając własne zmartwienia.
Za tą konstrukcją stoi obserwacja, która wielokrotnie zaskakiwała badaczy wsparcia: wsparcie spostrzegane i wsparcie faktycznie otrzymane korelują ze sobą słabo, a ich związki ze zdrowiem bywają przeciwne. Przekonanie, że można na kogoś liczyć, konsekwentnie sprzyja dobrostanowi. Natomiast realne otrzymywanie pomocy bywa związane z gorszym samopoczuciem, bo sygnalizuje, że sytuacja jest zła, i może podważać poczucie własnej skuteczności odbiorcy. Narzędzie mierzące oba aspekty jednocześnie pozwala tę zagadkę badać, a nie tylko o niej pisać.
Drugą wyróżniającą cechą jest ujęcie diadyczne. Część skal występuje w dwóch wersjach: dla osoby otrzymującej wsparcie i dla osoby, która go udziela, zwykle partnera lub bliskiego. Pozwala to badać parę jednocześnie i porównywać, ile wsparcia partner deklaruje udzielać z tym, ile chory deklaruje otrzymywać. Rozbieżność między tymi perspektywami jest sama w sobie interesującą zmienną.
Osobnego wyjaśnienia wymaga skala wsparcia buforująco-ochronnego. Mierzy ona zachowanie polegające na ukrywaniu własnych zmartwień, powstrzymywaniu się od mówienia o problemach i udawaniu, że wszystko jest w porządku, po to by oszczędzić drugiej osobie zmartwienia. To zachowanie z pozoru troskliwe, które w badaniach nad parami zmagającymi się z chorobą okazuje się często niekorzystne dla obu stron, bo blokuje wymianę informacji i pogłębia poczucie osamotnienia. Skale powstały pierwotnie w badaniach nad pacjentami onkologicznymi i ich partnerami (walidacja niemiecka na 457 osobach) i ten kontekst wyraźnie widać w treści pozycji.
Typowe zastosowanie
Narzędzie z wyboru wszędzie tam, gdzie pytanie badawcze dotyczy procesu wsparcia, a nie jego statycznego poziomu. Cztery typowe konteksty. Pierwszy to badania nad parami i rodzinami zmagającymi się z chorobą, gdzie diadyczna konstrukcja pozwala zbadać obie strony i porównać ich perspektywy. Drugi to badania podłużne nad przystosowaniem do choroby lub kryzysu, gdzie moduły behawioralne mierzą się powtarzanie w kolejnych punktach czasowych, a moduły poznawcze jednorazowo. Trzeci to badania rozstrzygające klasyczny paradoks wsparcia, czyli rozbieżność między korzystnym działaniem wsparcia spostrzeganego a niejednoznacznym działaniem wsparcia otrzymanego. Czwarty to ocena efektów interwencji nakierowanych na poprawę wsparcia w sieci społecznej pacjenta. Modułowość jest tu praktyczną zaletą: nie trzeba stosować całego zestawu. Jeśli pytanie badawcze dotyczy tylko dostępności wsparcia, wystarczy jeden moduł; jeśli dotyczy relacji między parą, potrzebne będą moduły otrzymywania, udzielania i buforowania w obu wersjach. W polskich pracach BSSS pojawia się najczęściej w badaniach z zakresu psychologii zdrowia i psychoonkologii, rzadziej w badaniach ogólnopopulacyjnych, co odzwierciedla pochodzenie narzędzia. Dostępność jest bardzo dobra: pełna polska wersja wszystkich modułów wraz z instrukcjami i oznaczeniami pozycji odwróconych jest bezpłatnie udostępniona na stronie Ralfa Schwarzera na Wolnym Uniwersytecie Berlińskim, gdzie znajdują się też wersje niemiecka, angielska, francuska i hiszpańska.
Wymiary i podskale
Spostrzegane dostępne wsparcie8 pozycjizakres 8–32
Przekonanie o dostępności wsparcia w razie potrzeby, mierzone ośmioma pozycjami rozdzielonymi na cztery dotyczące wsparcia emocjonalnego i cztery wsparcia instrumentalnego. Można liczyć wynik łączny albo dwa osobne wskaźniki dla obu rodzajów wsparcia. Moduł najbliższy temu, co mierzą MSPSS i ISEL, i jedyny bezpośrednio z nimi porównywalny. Traktowany jako właściwość względnie stała, więc w badaniach podłużnych zwykle mierzony jednorazowo. Alfa w walidacji oryginalnej 0,83.
Zapotrzebowanie na wsparcie4 pozycjizakres 4–16
Nasilenie potrzeby otrzymywania wsparcia od innych, czyli to, na ile badany chce, by ktoś się nim zajął i pocieszył go w trudnych chwilach. Zmienna różnicująca ludzi niezależnie od tego, ile wsparcia mają dostępnego: są osoby z dużymi zasobami i niskim zapotrzebowaniem oraz odwrotnie. Najkrótszy moduł (4 pozycje, w tym jedna odwrócona) i o najniższej rzetelności w walidacji oryginalnej (alfa 0,63), co przy interpretacji wymaga ostrożności.
Poszukiwanie wsparcia5 pozycjizakres 5–20
Aktywne zabieganie o pomoc: mówienie innym o swoich problemach, proszenie o radę, zwracanie się do bliskich, gdy jest ciężko. To komponent behawioralny, odpowiadający strategii radzenia sobie przez poszukiwanie wsparcia znanej z inwentarzy radzenia sobie. Odróżnienie poszukiwania od zapotrzebowania jest istotne: chcieć wsparcia i umieć o nie poprosić to dwie różne rzeczy. Pięć pozycji, alfa 0,81.
Aktualnie otrzymywane wsparcie (wersja dla biorcy)15 pozycjizakres 15–60
Wsparcie faktycznie otrzymane od bliskiej osoby w określonym, niedawnym okresie, z rozróżnieniem wsparcia emocjonalnego, instrumentalnego i informacyjnego. Zawiera też jedną pozycję o zadowoleniu z otrzymanego wsparcia. Moduł wrażliwy na zmianę i przeznaczony do pomiarów powtarzanych: jego poziom rośnie i spada wraz z nasileniem stresu i zmieniającymi się zadaniami adaptacyjnymi. W walidacji oryginalnej wynik ogólny liczony z jedenastu pozycji uzyskał alfę 0,83.
Aktualnie udzielane wsparcie (wersja dla dawcy)14 pozycjizakres 14–56
Lustrzane odbicie poprzedniego modułu, wypełniane przez osobę udzielającą wsparcia (najczęściej partnera lub bliskiego). Pozwala zestawić deklaracje obu stron diady i badać ich rozbieżność. W próbie partnerów pacjentów onkologicznych (współmałżonkowie, n = 175) wynik ogólny liczony z jedenastu pozycji uzyskał alfę 0,75, czyli najniższą wśród modułów behawioralnych.
Wsparcie buforująco-ochronne6 pozycjizakres 6–24
Ukrywanie własnych trosk przed drugą stroną, by jej oszczędzić zmartwienia: powstrzymywanie się od mówienia o problemach, udawanie, że wszystko jest dobrze, unikanie trudnych tematów. Wypełniane przez obie strony diady. Konstrukt nietypowy, bo opisuje zachowanie intencjonalnie opiekuńcze, które w badaniach nad parami zmagającymi się z chorobą wiąże się zwykle z gorszym przystosowaniem obu partnerów. Sześć pozycji, alfa 0,82.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Pozycje to krótkie stwierdzenia opisujące przekonania (w modułach poznawczych: spostrzeganego wsparcia i zapotrzebowania) albo konkretne zachowania z określonego, niedawnego okresu (w modułach behawioralnych: poszukiwania, otrzymywania, udzielania i buforowania). Ta różnica ramowania jest zamierzona i wynika z modelu teoretycznego: wsparcie spostrzegane traktowane jest jako właściwość względnie stała, a wsparcie faktycznie wymieniane jako zmienne w czasie zachowanie zależne od bieżącej sytuacji. W modułach dotyczących wsparcia otrzymywanego i udzielanego pozycje są dodatkowo pogrupowane według rodzaju wsparcia: emocjonalnego, instrumentalnego i informacyjnego, co pozwala liczyć zarówno wynik ogólny modułu, jak i trzy wskaźniki cząstkowe. W module wsparcia spostrzeganego rozróżnia się dwa rodzaje: emocjonalne i instrumentalne, po cztery pozycje każdy. Do modułu wsparcia otrzymywanego dołączona jest jedna pozycja o zadowoleniu z otrzymanego wsparcia, którą traktuje się osobno, a nie jako część sumy. Część pozycji jest sformułowana negatywnie i wymaga odwrócenia punktacji. Na arkuszach udostępnianych przez autorów, w tym na arkuszu polskim, pozycje te są oznaczone znakiem minus przy numerze i to jest jedyne wiarygodne źródło informacji o tym, co odwracać. Pozycje odwrócone występują w skali zapotrzebowania na wsparcie (jedna) oraz w skalach wsparcia otrzymywanego i udzielanego. Warto też wiedzieć, że w oryginalnym badaniu onkologicznym pominięto pozycje dotyczące niekorzystnych zachowań wspierających partnera, bo uczestnicy je odrzucali, i dla tych pozycji nie ma danych psychometrycznych.
- Skala odpowiedzi
- Czterostopniowa skala zgody, identyczna we wszystkich sześciu modułach: od 1 oznaczającego całkowitą nieprawdziwość stwierdzenia do 4 oznaczającego całkowitą prawdziwość, z dwoma stopniami pośrednimi. Jednolitość formatu w całym zestawie jest świadomym rozwiązaniem projektowym i ułatwia badanemu przechodzenie między modułami, a badaczowi swobodne komponowanie zestawu z wybranych skal. Skala czterostopniowa nie ma punktu neutralnego, co wymusza opowiedzenie się po jednej ze stron. Zmniejsza to tendencję do wybierania środka, ale przy pozycjach dotyczących drażliwych zachowań (jak ukrywanie trosk przed chorym partnerem) zwiększa wrażliwość na aprobatę społeczną. Autorzy sami wskazują ten problem jako słabość modułów behawioralnych. Moduły behawioralne odnoszą się do określonego, niedawnego okresu, natomiast moduły poznawcze do stanu ogólnego bez ram czasowych. Dokumentacja autorów podaje, że wypełnienie kompletu wszystkich skal zajmuje około dwudziestu minut, choć w praktyce badawczej rzadko stosuje się wszystkie sześć modułów naraz, a typowy zestaw dwóch lub trzech skal zajmuje kilka minut.
- Normy i interpretacja
- BSSS nie ma norm i nie ma jednego wyniku ogólnego – to konsekwencja modułowej konstrukcji, a nie brak w opracowaniu. Każdą skalę interpretuje się osobno, na poziomie sumy albo średniej pozycji, a wyższy wynik oznacza wyższe natężenie danego wymiaru wsparcia. Autorzy zalecają liczenie średnich pozycji, bo pozwala to porównywać moduły o różnej liczbie pozycji na wspólnej skali od 1 do 4. Jako punkt odniesienia dla rzetelności służą wartości z walidacji oryginalnej przeprowadzonej na 457 pacjentach onkologicznych: wsparcie spostrzegane 0,83, wsparcie otrzymywane 0,83, poszukiwanie wsparcia 0,81, wsparcie buforująco-ochronne 0,82, zapotrzebowanie na wsparcie 0,63, a w próbie 175 współmałżonków wsparcie udzielane 0,75. Zwróć uwagę na dwie wartości odbiegające od reszty: zapotrzebowanie na wsparcie (0,63) i wsparcie udzielane (0,75). Wyniki tych modułów wymagają ostrożniejszej interpretacji, a przy planowaniu badania warto rozważyć, czy są rzeczywiście potrzebne. Polskie dane psychometryczne pochodzą ze wstępnych badań adaptacyjnych opublikowanych w Studiach Psychologicznych w 2006 roku i pozostają poza otwartym dostępem, więc wartości alf polskiej wersji trzeba sprawdzić bezpośrednio w tej publikacji. To realne ograniczenie przy pisaniu pracy: nie należy przepisywać alf niemieckich jako polskich, a własną rzetelność trzeba policzyć i podać.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Jedyne szeroko dostępne narzędzie obejmujące cały proces wsparcia: dostępność, zapotrzebowanie, poszukiwanie, otrzymywanie, udzielanie i buforowanie ochronne, zamiast pojedynczego wycinka zjawiska
- •Konstrukcja diadyczna z lustrzanymi wersjami dla biorcy i dawcy wsparcia, umożliwiająca badanie pary jednocześnie i analizę rozbieżności między perspektywami partnerów
- •Modułowość: skale można stosować pojedynczo lub w dowolnym zestawieniu, przy jednolitym czterostopniowym formacie odpowiedzi we wszystkich modułach, co ułatwia komponowanie badania pod konkretne pytanie
- •Dobra rzetelność większości modułów w walidacji oryginalnej (0,81-0,83) oraz przydatność do pomiarów powtarzanych: skale behawioralne wykazują wrażliwość na zmianę wraz z nasileniem stresu
- •Pełna polska wersja wszystkich modułów dostępna bezpłatnie na stronie autora, wraz z oznaczeniem pozycji odwróconych
Ograniczenia
- •Brak polskich danych psychometrycznych w otwartym dostępie: publikacja adaptacyjna ze Studiów Psychologicznych 2006 jest poza otwartym dostępem, więc alf polskiej wersji nie da się zweryfikować bez dotarcia do pełnego tekstu
- •Niska rzetelność skali zapotrzebowania na wsparcie w walidacji oryginalnej (alfa 0,63 przy zaledwie czterech pozycjach) oraz umiarkowana skali wsparcia udzielanego (0,75)
- •Skale wsparcia otrzymywanego, udzielanego i buforowania zostały skonstruowane pod kątem radzenia sobie z konkretnym epizodem stresowym u osoby czasowo hospitalizowanej lub niesprawnej fizycznie; autorzy zaznaczają, że nie wiadomo, jak zachowują się w warunkach braku stresora życiowego
- •Wysoka podatność modułów behawioralnych na aprobatę społeczną, wskazywana przez samych autorów jako typowy problem badań nad wsparciem i wzmacniana tu treścią pozycji dotyczących opieki nad chorym bliskim
- •Narzędzie nie mierzy negatywnych interakcji społecznych ani ich następstw, a pozycje o niekorzystnych zachowaniach wspierających zostały z badania walidacyjnego usunięte i nie mają danych psychometrycznych
- •Brak jednego wyniku ogólnego i brak norm utrudnia opisanie pojedynczej osoby; narzędzie jest badawcze, a nie diagnostyczne
Budowa
- Format odpowiedzi
- 4-stopniowa skala Likerta (1 = całkowicie nieprawdziwe, 2 = w małym stopniu prawdziwe, 3 = w umiarkowanym stopniu prawdziwe, 4 = całkowicie prawdziwe)
- Wersje
- zestaw 6 modułowych skal (można stosować wybrane podskale niezależnie); wersja dla osoby otrzymującej wsparcie i wersja dla osoby udzielającej wsparcia (partnera/bliskiego)
Podskale
Spostrzegane dostępne wsparcie (emocjonalne 4 pozycje + instrumentalne 4 pozycje)
- Zakres: 8–32
Zapotrzebowanie na wsparcie
- Zakres: 4–16
Poszukiwanie wsparcia
- Zakres: 5–20
Aktualnie otrzymywane wsparcie (wersja dla biorcy wsparcia)
- Zakres: 15–60
Aktualnie udzielane wsparcie (wersja dla dawcy wsparcia)
- Zakres: 14–56
Wsparcie buforująco-ochronne
- Zakres: 6–24
Obliczanie wyników
- Metoda
- średnia lub suma punktów pozycji w obrębie każdej podskali; podskale analizowane oddzielnie (narzędzie modułowe, brak jednego wyniku ogólnego)
- Pozycje odwrócone
- brak danych (do weryfikacji)
- Uwagi
- zakresy podane dla sumy punktów przy liczbie pozycji wg polskiej wersji ze strony FU Berlin (8+4+5+15+14+6); DO WERYFIKACJI: numery pozycji odwróconych (w oryginale niemieckim część pozycji, np. w skali poszukiwania wsparcia, jest odwrócona - potwierdzić w publikacji polskiej)
Jak policzyć wynik
Krok 1: wybierz moduły i pobierz arkusz z oznaczeniami. Zdecyduj, które z sześciu skal odpowiadają Twojemu pytaniu badawczemu, i pobierz polską wersję ze strony autorów. To ważne, bo na tym arkuszu pozycje wymagające odwrócenia oznaczone są znakiem minus przy numerze i jest to jedyne pewne źródło tej informacji. Nie odtwarzaj klucza z treści pozycji ani z opracowań wtórnych.
Krok 2: odwróć pozycje oznaczone. Przy skali czterostopniowej odwrócenie polega na przeliczeniu 1 na 4, 2 na 3, 3 na 2 i 4 na 1. Pozycje odwrócone występują w skali zapotrzebowania na wsparcie (jedna) oraz w skalach wsparcia otrzymywanego i udzielanego. Pominięcie tego kroku jest najczęstszym błędem i szczególnie dotkliwym w czteropozycyjnej skali zapotrzebowania, gdzie jedna pozycja to jedna czwarta wyniku.
Krok 3: policz wyniki osobno dla każdego modułu. Nie ma jednego wyniku ogólnego BSSS i nie wolno go tworzyć przez zsumowanie modułów – mierzą one różne, częściowo niezależne rzeczy, a wsparcie spostrzegane i otrzymywane bywają wręcz przeciwnie związane ze zdrowiem. Autorzy dopuszczają zarówno sumy, jak i średnie pozycji, ale zalecają średnie, bo pozwalają porównywać moduły o różnej długości na wspólnej skali 1-4. W modułach wsparcia otrzymywanego i udzielanego możesz dodatkowo policzyć wskaźniki cząstkowe dla wsparcia emocjonalnego, instrumentalnego i informacyjnego, a w module wsparcia spostrzeganego dla emocjonalnego i instrumentalnego. Pozycję o zadowoleniu z otrzymanego wsparcia traktuj osobno, poza sumą.
Krok 4: przy badaniu diadycznym i podłużnym zaplanuj strukturę danych. W badaniu pary każda osoba wypełnia własny zestaw, a dane trzeba połączyć w rekordy diadyczne z zachowaniem informacji o roli (biorca, dawca). Analizy diadyczne wymagają metod uwzględniających zależność obserwacji, takich jak model współzależności aktora i partnera; potraktowanie partnerów jako niezależnych obserwacji jest błędem. W badaniu podłużnym moduły poznawcze (wsparcie spostrzegane, zapotrzebowanie, poszukiwanie) mierz jednorazowo, bo autorzy traktują je jako właściwości stabilne, a moduły behawioralne w każdym punkcie pomiaru. Zawsze policz rzetelność każdego modułu we własnej próbie i zaraportuj ją osobno – przy alfach oryginalnych od 0,63 do 0,83 nie można zakładać, że wszystkie skale zachowają się jednakowo dobrze.
Normy
Dane o normach wymagają weryfikacji w źródle pierwotnym.
- Typ norm
- brak norm; interpretacja na poziomie średnich podskal, porównania grupowe
- Interpretacja
- wyższy wynik podskali = wyższe natężenie danego wymiaru wsparcia
- Próba normalizacyjna
- polskie badania wstępne nad adaptacją (Łuszczyńska i in., 2006, Studia Psychologiczne 44(3), 17-27)
Psychometria
Dane psychometryczne wymagają weryfikacji w źródle pierwotnym.
- Alfa Cronbacha
- oryginalna walidacja (pacjenci onkologiczni, N=457): Spostrzegane wsparcie 0,83; Otrzymywane wsparcie (11 pozycji, wynik ogólny) 0,83; Zapotrzebowanie na wsparcie 0,63; Poszukiwanie wsparcia 0,81; Wsparcie buforująco-ochronne 0,82; DO WERYFIKACJI: wartości alfa polskiej adaptacji (pełny tekst Studia Psychologiczne 2006 niedostępny w OA)
- Trafność
- w badaniach oryginalnych i polskich potwierdzone związki z przystosowaniem do choroby, depresją i radzeniem sobie; struktura podskal zgodna z modelem teoretycznym Schwarzera i Schulz
Dostępność
- Typ
- Darmowy
- Zgoda autora / licencja
- skale udostępnione publicznie przez autorów do celów badawczych z wymogiem cytowania (Schwarzer i Schulz, 2003; Łuszczyńska i in., 2006)
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Berlin Social Support Scales
- Construct
- multidimensional social support in the context of coping with illness and stress: perceived support, need for support, support seeking, currently received and provided support, and buffering-protective support
- Target group
- adults; originally somatic patients (incl. oncology) and their relatives, also used in the general population
- Response format
- 4-point Likert scale (1 = completely untrue, 2 = slightly true, 3 = moderately true, 4 = completely true)
- Scoring
- mean or sum of item scores within each subscale; subscales analyzed separately (a modular instrument with no single total score); the listed ranges are sum scores based on the item counts of the Polish version from the FU Berlin website (8+4+5+15+14+6)
- Norms / interpretation
- no norms; interpretation at the level of subscale means and group comparisons; higher subscale score = higher intensity of the given support dimension
- Normative sample
- preliminary Polish adaptation studies (Łuszczyńska et al., 2006, Studia Psychologiczne 44(3), 17-27)
- Procedure
- self-report; individual or group administration; some scales are completed by a close other of the respondent
- Administration time
- approx. 10 minutes (full set of scales)
- Notes
- The full Polish version of the scales (all subscales with instructions) is available free of charge on the original author's FU Berlin website. The total number of items depends on the subscale set used (modular instrument). Alpha values are reported for the original German validation (N=457 oncology patients). [TO VERIFY]: alphas of the Polish adaptation and reverse-scored items – the full text of Studia Psychologiczne 44(3) is not open access; the FU Berlin site dates the Polish version to 2002, while the journal publication is from 2006.
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Wersja oryginalna (EN)
- Artykuł źródłowy
- https://doi.org/10.1026//0012-1924.49.2.73
- Arkusz angielski
- https://userpage.fu-berlin.de/~health/soc_e.htm
- Dostępność wersji EN
- darmowe do badań na stronie autorów (FU Berlin, userpage.fu-berlin.de/~health) – pełna wersja EN wszystkich podskal publicznie dostępna; copyright autorzy, wymagane cytowanie; artykuł źródłowy (Diagnostica, Hogrefe) za paywallem
Podgląd arkusza
Arkusz jest dostępny u źródła: zobacz arkusz. Nie hostujemy kopii ze względu na brak jednoznacznej licencji redystrybucji.
Jak opisać w pracy dyplomowej
W rozdziale metodologicznym opisz: pełną nazwę polską i angielską wraz ze skrótem, autorów oryginału (Schwarzer, Schulz) oraz polskiej adaptacji (Łuszczyńska, Kowalska, Schwarzer, Schulz, 2006), a przede wszystkim wypisz, których modułów użyłaś lub użyłeś, z podaniem liczby pozycji każdego z nich. To wymóg podstawowy przy narzędziu modułowym: sformułowanie „zastosowano BSSS" bez wskazania skal jest niewystarczające, bo czytelnik nie wie, co właściwie zmierzono. Opisz też format odpowiedzi (skala czterostopniowa, jednolita we wszystkich modułach), fakt występowania pozycji odwróconych oraz to, czy liczysz sumy, czy średnie pozycji.
W wynikach raportuj średnie i odchylenia standardowe osobno dla każdego zastosowanego modułu oraz rzetelność własnej próby dla każdego z nich. Podając wartości odniesienia, wyraźnie zaznacz, że alfy 0,83, 0,83, 0,81, 0,82, 0,63 i 0,75 pochodzą z walidacji oryginalnej na próbie pacjentów onkologicznych i ich współmałżonków, a nie z polskiej adaptacji, której pełne dane psychometryczne pozostają poza otwartym dostępem. Jeśli badasz relację między wsparciem spostrzeganym a otrzymywanym, podaj korelację między nimi i skomentuj ją – niska korelacja nie jest artefaktem, tylko dobrze udokumentowaną właściwością tych konstruktów. Przy badaniach diadycznych zastosuj analizy uwzględniające zależność w parze i opisz sposób łączenia danych partnerów.
Kwestie formalne są korzystne: skale udostępnione są publicznie do celów badawczych przez autorów, z wymogiem cytowania. Zacytuj zarówno oryginał (Schwarzer, Schulz, 2003), jak i polską adaptację (Łuszczyńska i wsp., 2006). Pobierz arkusz bezpośrednio ze strony autorów na Wolnym Uniwersytecie Berlińskim, a nie z opracowań wtórnych, bo tylko tam znajdziesz oznaczenia pozycji odwróconych. Jeżeli planujesz badanie par zmagających się z chorobą, uwzględnij dodatkowe wymogi etyczne wynikające z badania osób w kryzysie zdrowotnym oraz z faktu, że dane obojga partnerów są ze sobą powiązane, co komplikuje zapewnienie poufności wewnątrz pary.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy potrzebujesz jednego, prostego wskaźnika wsparcia do dużej baterii kwestionariuszy – BSSS nie daje wyniku ogólnego, a jego wartość tkwi w rozdzieleniu modułów; do prostego pomiaru lepsze będą MSPSS lub ISEL
- •Gdy badasz osoby nieprzeżywające żadnego istotnego stresora – autorzy wprost zaznaczają, że nie wiadomo, jak moduły wsparcia otrzymywanego, udzielanego i buforowania zachowują się w braku sytuacji stresowej
- •Gdy interesują Cię negatywne interakcje społeczne, konflikt lub obciążające relacje – narzędzie ich nie mierzy, a pozycje o niekorzystnych zachowaniach wspierających zostały z walidacji usunięte
- •Gdy badasz osobę bez bliskiego, do którego mogłaby odnieść pozycje o wsparciu otrzymywanym i buforowaniu – moduły diadyczne stają się wtedy niemożliwe do wypełnienia
- •Gdy zależy Ci na porównaniu wyników z polskimi normami lub z innymi polskimi badaniami – norm nie ma, a polskie dane psychometryczne są trudno dostępne
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Wsparcie spostrzegane a wsparcie faktycznie otrzymywane jako predyktory przystosowania do choroby nowotworowej
- Rozbieżność perspektyw w diadzie: porównanie wsparcia deklarowanego przez opiekuna z wsparciem relacjonowanym przez pacjenta
- Buforowanie ochronne a nasilenie objawów depresyjnych u par zmagających się z chorobą przewlekłą
- Zapotrzebowanie na wsparcie a poszukiwanie wsparcia: kto prosi o pomoc, a kto tylko jej potrzebuje
- Zmiany w poziomie wsparcia otrzymywanego w kolejnych etapach leczenia: badanie podłużne
- Wsparcie społeczne a poczucie własnej skuteczności w radzeniu sobie z chorobą (BSSS i GSES)
- Wsparcie udzielane a obciążenie opiekuna nieformalnego osoby przewlekle chorej
- Poszukiwanie wsparcia jako strategia radzenia sobie a nasilenie stresu u opiekunów rodzinnych
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Walidacja oryginalna i rzetelność modułów
Skale opracowano i zwalidowano na próbie 457 pacjentów onkologicznych oraz ich partnerów. Zgodność wewnętrzna wyniosła 0,83 dla wsparcia spostrzeganego (8 pozycji), 0,83 dla wsparcia otrzymywanego (wynik ogólny z 11 pozycji), 0,81 dla poszukiwania wsparcia (5 pozycji), 0,82 dla wsparcia buforująco-ochronnego (6 pozycji) i 0,63 dla zapotrzebowania na wsparcie (4 pozycje). W podpróbie 175 współmałżonków wsparcie udzielane (11 pozycji) uzyskało 0,75. Autorzy podkreślają, że wypełnienie kompletu skal zajmuje około dwudziestu minut.
źródłoWrażliwość na zmianę i różnicowanie modułów poznawczych od behawioralnych
W badaniach podłużnych wsparcie spostrzegane, zapotrzebowanie na wsparcie i poszukiwanie wsparcia okazały się właściwościami na tyle stabilnymi, że autorzy mierzyli je jednorazowo. Natomiast poziom wsparcia otrzymywanego, udzielanego i buforowania ochronnego zmieniał się wraz z nasileniem stresu i zmieniającymi się zadaniami adaptacyjnymi w kolejnych etapach leczenia. W obrębie diad małżeńskich wsparcie udzielane i otrzymywane były ze sobą powiązane, a wyższy poziom wsparcia otrzymywanego wiązał się ze wskaźnikami lepszego przystosowania psychospołecznego.
źródłoDługofalowe efekty wsparcia małżeńskiego po operacji onkologicznej
Badanie podłużne nad wsparciem ze strony współmałżonka u pacjentów po operacji z powodu nowotworu, prowadzone przez autorów skal, wykazało, że wsparcie otrzymywane od partnera wiąże się z przebiegiem radzenia sobie w perspektywie wielu miesięcy po zabiegu, a rozróżnienie perspektywy dawcy i biorcy ma znaczenie dla wniosków. To badanie stanowi główną podstawę empiryczną dla diadycznego zastosowania BSSS.
źródłoPozycja BSSS wśród polskich narzędzi wsparcia
W polskiej adaptacji MSPSS wykorzystano BSSS jako narzędzie kryterialne do oceny trafności zbieżnej, uzyskując korelację 0,721 między wynikami obu skal. Potwierdza to, że moduł wsparcia spostrzeganego BSSS mierzy ten sam obszar co skale źródłowe, a zarazem pokazuje, że różnica między narzędziami tkwi nie w tym module, lecz w pozostałych pięciu, których MSPSS nie obejmuje.
źródłoPodobne narzędzia
MSPSS (Wielowymiarowa Skala Spostrzeganego Wsparcia Społecznego)
Mierzy wyłącznie wsparcie spostrzegane, ale z podziałem na trzy źródła (rodzina, przyjaciele, osoba znacząca), czego BSSS nie robi. Znacznie krótsza i prostsza w zastosowaniu. W polskiej adaptacji MSPSS obie skale korelowały na poziomie 0,721.
ISEL (Skala Oceny Wsparcia Społecznego)
Również ogranicza się do wsparcia spostrzeganego, ale dzieli je na cztery zasoby funkcjonalne (materialne, przynależność, samoocena, ocena). Dłuższa od BSSS w części dotyczącej dostępności wsparcia, ale nie obejmuje wymiany wsparcia ani perspektywy diadycznej.
SWS (Skala Wsparcia Społecznego Kmiecik-Baran)
Polskie narzędzie oryginalne dzielące wsparcie na cztery rodzaje i pozwalające odnosić je do wskazanego źródła. Prostsze w zastosowaniu i lepiej udokumentowane w polskim piśmiennictwie, ale bez modułów dotyczących udzielania wsparcia i buforowania ochronnego.
GSES (Skala Uogólnionej Własnej Skuteczności)
Nie mierzy wsparcia, tylko przekonanie o własnej skuteczności, ale pochodzi od tego samego autora i z tej samej ramy teoretycznej psychologii zdrowia. Często stosowana razem z BSSS, bo zasoby osobiste i społeczne działają w badaniach nad radzeniem sobie łącznie.
Bibliografia
- Łuszczyńska, A., Kowalska, M., Schwarzer, R., Schulz, U. (2006). Berlińskie Skale Wsparcia Społecznego (BSSS): Wyniki wstępnych badań nad adaptacją skal i ich własnościami psychometrycznymi. Studia Psychologiczne, 44(3), 17-27.
- Schwarzer, R., Schulz, U. (2003). Soziale Unterstützung bei der Krankheitsbewältigung: Die Berliner Social Support Skalen (BSSS). Diagnostica, 49(2), 73-82.
Źródła
- wydawcahttp://userpage.fu-berlin.de/~health/soc_pol.htm
- wydawcahttps://userpage.fu-berlin.de/~health/bsssdocument.pdf
- repozytoriumhttps://web.archive.org/web/20211017192043/http://bw.swps.edu.pl/info/article/IMPORT-ARTICLE-00003208/
- innehttps://userpage.fu-berlin.de/~health/soc_e.htm
- artykuł open accesshttps://doi.org/10.1026//0012-1924.49.2.73
- artykuł open accesshttps://doi.org/10.1521/jscp.23.5.716.50746
- repozytoriumhttps://pfp.ukw.edu.pl/archive/article-full/345/buszman_wsparcie_spoleczne/
Uwagi
arkusz w aneksie artykułu: NIE, ale pełna polska wersja skal (wszystkie podskale z instrukcjami) dostępna bezpłatnie na stronie autora oryginału (userpage.fu-berlin.de). Liczba pozycji łączna zależy od zastosowanego zestawu podskal (narzędzie modułowe), stąd liczba_pozycji = null. Wartości alfa podane dla oryginalnej walidacji niemieckiej (dokument BSSS na FU Berlin, N=457 pacjentów onkologicznych). DO WERYFIKACJI: alfy polskiej adaptacji i pozycje odwrócone - pełny tekst Studia Psychologiczne 44(3) poza OA. W nazwisku współautorek adaptacji źródła podają Kowalska; strona FU Berlin datuje polską wersję na 2002, publikacja czasopiśmiennicza 2006. DO WERYFIKACJI: zrodlo nieaktywne (kontrola 2026-07-20): bw.swps.edu.pl (Baza Wiedzy SWPS wycofana, domena nie odpowiada) - wymaga zastapienia. Alfa podskali wsparcia udzielanego 0,75 (n=175 współmałżonków, dokumentacja autorów FU Berlin). Pozycje odwrócone oznaczone są minusem na arkuszu polskim w skalach zapotrzebowania na wsparcie oraz wsparcia otrzymywanego i udzielanego.
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-20.