Interpersonalne Skale Przymiotnikowe
Interpersonal Adjective Scales
Cechy zachowań interpersonalnych w modelu kołowym (circumplex) opartym na dwóch wymiarach: dominacja i wsparcie
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- Jerry S. Wiggins
- Polska adaptacja
- Andrzej E. Sękowski, Waldemar Klinkosz (2016)
- Grupa docelowa
- dorośli 18–70 lat
- Czas badania
- ok. 10–15 minut
- Procedura
- samoopis; indywidualnie lub grupowo
Co bada ten test
IAS mierzy cechy, które charakteryzują człowieka w relacjach z innymi ludźmi, ale robi to w sposób odmienny od typowego kwestionariusza osobowości. Podstawą nie jest lista niezależnych skal, tylko model kołowy, czyli circumplex: osiem skal ułożonych po obwodzie koła, w stałym porządku, w którym sąsiednie skale są do siebie podobne, a skale położone naprzeciw siebie są przeciwstawne. Cała ta przestrzeń jest rozpięta na dwóch osiach, które w literaturze noszą nazwy Dominacja (Dom) i Wsparcie, inaczej Miłość (Lov), a w nowszym ujęciu Sprawczość (Agency) i Wspólnotowość (Communion).
To ma zasadnicze konsekwencje dla interpretacji i tu popełnia się najczęstszy błąd. Wyniku IAS nie interpretuje się jako wysokiego lub niskiego w ośmiu osobnych skalach. Osiem wyników oktantowych traktuje się jako profil kołowy i sprowadza do dwóch liczb: kąta wektora wypadkowego i jego długości. Lokalizacja kątowa mówi, jaki typ interpersonalny dominuje u badanego, czyli w którym miejscu koła leży jego charakterystyczny sposób odnoszenia się do ludzi. Długość wektora mówi, jak wyraźnie ten typ się przejawia. Pisanie, że ktoś ma wysoki wynik w skali Zimny-Nieczuły i niski w skali Ciepły-Zgodny, jest opisem tej samej informacji dwa razy, bo te skale leżą naprzeciw siebie i są ujemnie skorelowane z definicji modelu.
Osiem oktantów oznacza się parami liter, zgodnie z tradycją idącą od koła interpersonalnego Leary'ego: PA (Pewny siebie-Dominujący), BC (Arogancki-Wyrachowany), DE (Zimny-Nieczuły), FG (Powściągliwy-Introwertywny), HI (Niezdecydowany-Uległy), JK (Niezarozumiały-Szczery), LM (Ciepły-Zgodny), NO (Towarzyski-Ekstrawertywny). Każdy oktant to mieszanka obu wymiarów podstawowych w innej proporcji: PA jest czystą dominacją, LM czystym wsparciem, a na przykład BC łączy dominację z wrogością.
Narzędzie ma korzenie w teorii relacji interpersonalnych Sullivana i w kole interpersonalnym Leary'ego z lat pięćdziesiątych. Sam termin circumplex zaproponował Guttman (1954) na oznaczenie układu zmiennych o kołowym prawie porządku, a określenie interpersonalny circumplex wprowadził Wiggins (1979), łącząc dorobek grupy badawczej Kaisera z rygorystycznym modelem psychometrycznym. Pierwotna wersja IAS z 1979 roku liczyła 128 przymiotników i 16 skal; obecna, skrócona wersja IAS-R (Wiggins, Trapnell, Phillips, 1988) zawiera 64 przymiotniki tworzące osiem oktantów.
Poza opisem typowych zachowań interpersonalnych model pozwala analizować relacje w diadzie. Zasada komplementarności mówi, że pary osób dobierają się podobnie na wymiarze wsparcia (obopólna życzliwość albo obopólna wrogość) i przeciwstawnie na wymiarze dominacji (jedna osoba dominuje, druga się podporządkowuje). Dlatego wydawca wskazuje IAS jako narzędzie do charakteryzowania dynamiki relacji w zespołach i w rodzinie, a nie tylko do opisu pojedynczej osoby.
Typowe zastosowanie
Wydawca wskazuje trzy obszary. Po pierwsze, diagnoza uwzględniająca typowy rodzaj zachowań interpersonalnych badanego. Po drugie, charakteryzowanie dynamiki relacji w różnego rodzaju grupach i zespołach, a także w rodzinie – tu wykorzystuje się zasadę komplementarności, według której partnerzy w stabilnych relacjach zajmują pozycje podobne na wymiarze wsparcia i przeciwstawne na wymiarze dominacji. Po trzecie, określanie możliwych problemów interpersonalnych i zagrażających zaburzeń osobowości, do czego służy przyporządkowanie oktantów do wzorców zaburzeń osobowości. W badaniach naukowych IAS jest jednym z podstawowych narzędzi nurtu interpersonalnego i bywa używany do lokalizowania w przestrzeni kołowej innych zmiennych osobowościowych, do badania zgodności perspektyw w parach oraz do analizy komplementarności w diadach. W pracach dyplomowych najczęściej wykorzystuje się go jako opis stylu relacyjnego w badaniach nad związkami, zespołami i kompetencjami społecznymi. Narzędzie pozostaje w bieżącej ofercie wydawcy: opis w katalogu z lat 2022-2023 i w katalogu 2025-2026 jest identyczny, co potwierdza, że jest nadal w sprzedaży w niezmienionej postaci.
Wymiary i podskale
Pewny siebie-Dominujący (PA)8 pozycjizakres 8–64
Oktant czystej dominacji, na szczycie koła. Zachowania: tendencja do przejmowania inicjatywy w sytuacjach społecznych, indywidualizm. Problemy interpersonalne: kontrolowanie innych, manipulacja. Odpowiadający wzorzec zaburzenia: osobowość narcystyczna.
Arogancki-Wyrachowany (BC)8 pozycjizakres 8–64
Mieszanka dominacji i wrogości. Zachowania: tendencja do poniżania innych i żerowania na nich, współzawodnictwo. Problemy interpersonalne: mściwość. Odpowiadający wzorzec: lekceważenie i gwałcenie praw przysługujących innym osobom.
Zimny-Nieczuły (DE)8 pozycjizakres 8–64
Oktant czystej wrogości, na lewym krańcu osi poziomej. Zachowania: autonomia, nieuleganie społecznym konwenansom. Problemy interpersonalne: nieczułość, nieumiejętność współpracy i wybaczania. Odpowiadający wzorzec zaburzenia: osobowość paranoidalna.
Powściągliwy-Introwertywny (FG)8 pozycjizakres 8–64
Mieszanka wrogości i uległości. Zachowania: powściągliwość i dystans w sytuacjach społecznych. Problemy interpersonalne: lęk i zażenowanie w obecności innych osób. Odpowiadający wzorzec zaburzenia: osobowość schizoidalna.
Niezdecydowany-Uległy (HI)8 pozycjizakres 8–64
Oktant czystej uległości, u dołu koła. Zachowania: niepewność, łagodność w kontaktach z innymi osobami. Problemy interpersonalne: brak stanowczości i asertywności wobec innych. Odpowiadający wzorzec zaburzenia: osobowość unikowa (społeczne zahamowanie, poczucie nieadekwatności).
Niezarozumiały-Szczery (JK)8 pozycjizakres 8–64
Mieszanka uległości i wsparcia. Zachowania: wyrozumiałość i akceptacja wobec innych. Problemy interpersonalne: łatwowierność, naiwność, pozwolenie na bycie wykorzystywanym. Odpowiadający wzorzec: zależność i uległość wobec innych, lęk przed odrzuceniem.
Ciepły-Zgodny (LM)8 pozycjizakres 8–64
Oktant czystego wsparcia, na prawym krańcu osi poziomej. Zachowania: życzliwość i troska o innych. Problemy interpersonalne: zbytnia wielkoduszność, pobłażanie innym. Jako jedyny oktant nie ma przypisanego wzorca zaburzenia – w opisie autora adaptacji odpowiada mu dobre przystosowanie.
Towarzyski-Ekstrawertywny (NO)8 pozycjizakres 8–64
Mieszanka wsparcia i dominacji. Zachowania: towarzyskość, ożywienie w kontaktach społecznych. Problemy interpersonalne: zbytnia otwartość, zwracanie na siebie uwagi. Odpowiadający wzorzec zaburzenia: osobowość histrioniczna (określana też jako teatralna, z nadmierną uczuciowością).
Dominacja (Dom) – oś pionowa circumplexu
Pierwszy z dwóch wymiarów podstawowych, na których rozpięta jest cała przestrzeń kołowa. Biegnie od dominacji (góra) do uległości i submisji (dół). W nowszej terminologii nazywany Sprawczością (Agency) i wiązany z ideami władzy, statusu i kontroli. Nie jest osobną skalą z własnymi pozycjami – wyznacza się go z ośmiu wyników oktantowych.
Wsparcie / Miłość (Lov) – oś pozioma circumplexu
Drugi wymiar podstawowy, biegnący od wrogości i chłodu (lewo) do życzliwości i wsparcia (prawo). W nowszej terminologii nazywany Wspólnotowością (Communion) i wiązany z afiliacją, więzią i przyjaznością. Podobnie jak Dominacja nie ma własnych pozycji, tylko wynika z profilu oktantowego.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Sześćdziesiąt cztery przymiotniki opisujące zachowania interpersonalne, po osiem na każdy z ośmiu oktantów. Przymiotniki nie są pogrupowane w arkuszu według skal – badany ocenia je w wymieszanej kolejności, a przydział do oktantów następuje dopiero przy obliczaniu wyników. Dobór przymiotników ma długą historię leksykalną. Wywodzi się z taksonomii Allporta i Odberta, którzy wyodrębnili ze słownika Webstera około 18 tysięcy terminów różnicujących zachowania ludzi; lista ta została zredukowana najpierw do około 3600 terminów, a przez Goldberga (1977) do około 1700. Z niej Wiggins wydzielił około 800 przymiotników sfery interpersonalnej, podzielił je na 16 grup i wybrał ostatecznie 128 przymiotników tworzących pierwotną wersję IAS (1979). Wersję skróconą do 64 pozycji uzyskano procedurą analityczną, która wybierała pozycje ze względu na ich oszacowaną lokalizację geometryczną w modelu kołowym (Wiggins, Trapnell, Phillips, 1988). Do metody należy dodatkowy element rzadko spotykany w polskich testach: słownik. Ponieważ część przymiotników jest rzadka lub wieloznaczna, badany może w razie wątpliwości sprawdzić znaczenie słowa. Słownik jest osobną pozycją cennika (25 egzemplarzy) i stanowi część kompletu obok arkusza testowego i arkusza wyników. Treść przymiotników jest chroniona prawem autorskim i nie jest tu reprodukowana.
- Skala odpowiedzi
- Ośmiostopniowa skala typu Likerta, na której badany ocenia, jak dokładnie dany przymiotnik go opisuje: od 1 (wyjątkowo nietrafnie) do 8 (wyjątkowo trafnie). Osiem stopni to celowy wybór – dostatecznie szeroka skala pozwala uzyskać zróżnicowanie potrzebne do wyznaczenia wektora w przestrzeni kołowej. Badanie prowadzi się indywidualnie lub grupowo, bez ograniczenia czasu; przeciętnie zajmuje 10-15 minut. Instrukcję można modyfikować w zależności od celu badania – na przykład prosić o opis nie siebie, lecz osoby bliskiej albo o opis siebie w konkretnej relacji. Ta elastyczność jest cechą całej rodziny narzędzi circumplexowych i pozwala badać zgodność perspektyw w diadzie.
- Normy i interpretacja
- Polska wersja wydana przez Pracownię Testów Psychologicznych PTP ma normy tenowe (skala tenowa, o średniej 5,5 i odchyleniu standardowym 2) oparte na badaniu 4760 osób. Ze względu na stwierdzone różnice związane z płcią i wiekiem opracowano osiem osobnych tabel norm: dla studiujących kobiet w wieku 18-28 lat, studiujących mężczyzn w wieku 18-28 lat, pracujących kobiet w wieku 18-30 lat, pracujących mężczyzn w wieku 18-30 lat, pracujących kobiet w wieku 31-40 lat, pracujących mężczyzn w wieku 31-40 lat, pracujących kobiet w wieku 41-70 lat oraz pracujących mężczyzn w wieku 41-70 lat. Podział na studiujących i pracujących w tym samym przedziale wieku jest nietypowy i trzeba na niego uważać przy doborze tabeli. Tabele przeliczeniowe znajdują się wyłącznie w płatnym podręczniku i nie są tu reprodukowane. Uwaga historyczna: wcześniejszy etap prac nad polską wersją, opisany w artykule z 2004 roku, opierał się na innej i znacznie mniejszej próbie normalizacyjnej – 1197 studentów (550 mężczyzn i 647 kobiet) z sześciu ośrodków akademickich, o średniej wieku 22,6 roku (zakres 18-56 lat), badanych w roku akademickim 2003/2004. Nie należy mylić tych dwóch prób: wydana w 2016 roku wersja PTP opiera się na próbie 4760 osób obejmującej także osoby pracujące, a artykuł z 2004 roku dotyczy wcześniejszej wersji roboczej. Sama tenowa wartość wyniku oktantowego nie jest jeszcze interpretacją. Właściwym rezultatem badania jest położenie wektora wypadkowego na kole: jego lokalizacja kątowa (typ interpersonalny) oraz długość (intensywność, z jaką ten typ się przejawia).
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Model kołowy daje coś, czego nie da lista niezależnych skal: jedną, zwięzłą charakterystykę osoby jako punktu w przestrzeni interpersonalnej, z osobną informacją o wyrazistości tego wzorca
- •Wysoka lub zadowalająca zgodność wewnętrzna wszystkich ośmiu skal polskiej wersji: alfa Cronbacha w przedziale 0,77-0,90 (dane wydawcy)
- •Bardzo duża próba normalizacyjna wersji wydanej przez PTP – 4760 osób – i aż osiem tabel norm uwzględniających płeć, wiek oraz status studiujący lub pracujący
- •Bardzo krótkie badanie: 64 przymiotniki, przeciętnie 10-15 minut, bez ograniczenia czasu, możliwe indywidualnie i grupowo
- •Elastyczna instrukcja: można badać samoopis albo opis innej osoby, co pozwala analizować zgodność perspektyw w parach i zespołach
- •Do kompletu dołączony jest słownik wyjaśniający znaczenie przymiotników, co ogranicza wpływ różnic w zasobie słownictwa na wynik
- •Silne osadzenie teoretyczne: tradycja Sullivana, koło interpersonalne Leary'ego, model Guttmana, a od strony współczesnej metateoria Sprawczości i Wspólnotowości
- •Rozbudowana trafność zbieżna: według wydawcy skale korelują zgodnie z oczekiwaniami z kompetencjami społecznymi, ustosunkowaniami interpersonalnymi, cechami z NEO-PI-R i EPQ-R, stylami radzenia sobie ze stresem, samooceną i motywacją osiągnięć
- •Model kołowy pozwala analizować nie tylko jednostkę, ale i relację, dzięki zasadzie komplementarności
Ograniczenia
- •Największa pułapka interpretacyjna: ośmiu wyników oktantowych nie wolno czytać jak ośmiu niezależnych skal typu wysoki-niski. Skale położone naprzeciw siebie są przeciwstawne z definicji modelu, a właściwym wynikiem jest kąt i długość wektora wypadkowego
- •Struktura kołowa polskiej wersji roboczej z 2004 roku odbiegała od idealnego circumplexu: lokalizacje kątowe trzech skal wynosiły NO 84,9 stopnia (wobec idealnych 45), BC 175,8 stopnia (wobec 135) i JK 358,6 stopnia (wobec 315), a udziały wariancji obu czynników były nierówne (Dom 38 procent, Lov 19,8 procent, podczas gdy w wersji oryginalnej 35,6 i 35,5 procent), co daje strukturę eliptyczną, a nie kołową. [DO WERYFIKACJI] Czy wydana w 2016 roku wersja PTP naprawiła tę asymetrię – podręcznik nie jest dostępny publicznie
- •Średnia długość wektora dla ośmiu skal wersji polskiej wyniosła 0,50 wobec 0,58 w wersji kanadyjskiej, co oznacza słabsze nasycenie skal dwoma głównymi wymiarami
- •Wersja pilotażowa polskiego tłumaczenia miała alfy w przedziale 0,46-0,81, co wskazywało na nieadekwatne tłumaczenie przymiotników w czterech skalach – ilustracja, jak trudna jest adaptacja narzędzi przymiotnikowych między językami
- •[DO WERYFIKACJI] Wydawca podaje alfy wydanej wersji tylko jako przedział 0,77-0,90, bez rozbicia na poszczególne skale; nie podaje też żadnych danych o stabilności bezwzględnej (test-retest)
- •Przyporządkowanie oktantów do konkretnych zaburzeń osobowości (narcystyczna, paranoidalna, schizoidalna, unikowa, histrioniczna) to schemat teoretyczny z tradycji interpersonalnej, a nie narzędzie diagnozy klinicznej – IAS nie diagnozuje zaburzeń osobowości
- •Samoopis przymiotnikowy jest wrażliwy na aprobatę społeczną, zwłaszcza w oktantach wrogich (BC, DE), a narzędzie nie ma skal kontrolnych
- •Adaptacja opiera się na próbach studenckich i pracujących, więc trafność w grupach klinicznych i w populacjach o niskim wykształceniu jest nieznana [DO WERYFIKACJI]
- •Kategoria C ogranicza dostęp wyłącznie do psychologów z dyplomem magisterskim studiów psychologicznych
- •Wysoka cena kompletu (595,60 zł według cennika na drugie półrocze 2026 r.), a materiały zużywalne (arkusze testowe, arkusze wyników, słowniki) trzeba dokupywać osobno
Budowa
- Liczba pozycji
- 64
- Format odpowiedzi
- 64 przymiotniki oceniane na skali 1–8 (na ile trafnie opisują badanego)
- Wersje
- papier-ołówek
Podskale
Pewny siebie-Dominujący (PA)
Arogancki-Wyrachowany (BC)
Zimny-Nieczuły (DE)
Powściągliwy-Introwertywny (FG)
Niezdecydowany-Uległy (HI)
Niezarozumiały-Szczery (JK)
Ciepły-Zgodny (LM)
Towarzyski-Ekstrawertywny (NO)
Obliczanie wyników
- Metoda
- 8 skal ułożonych kołowo; profil interpersonalny na wymiarach dominacji i wsparcia
- Pozycje odwrócone
- brak danych (do weryfikacji)
- Uwagi
- Klucz i szczegóły obliczeń w płatnym podręczniku PTP. Polskie nazwy oktantów DO WERYFIKACJI wg podręcznika (tu tłumaczenie robocze).
Jak policzyć wynik
Krok 1: policz osiem wyników oktantowych. Każdy oktant ma osiem przymiotników ocenianych na skali od 1 do 8, więc surowy wynik jednego oktantu mieści się w przedziale od 8 do 64 (w publikacjach naukowych podaje się go zwykle jako średnią z ośmiu pozycji, czyli w przedziale od 1 do 8). Nie ma pozycji odwracanych – przeciwstawność jest wbudowana w geometrię modelu, a nie w punktację pojedynczych pozycji.
Krok 2: przelicz wyniki surowe na teny według tabeli właściwej dla płci, wieku i statusu badanego (studiujący albo pracujący). Wybór tabeli jest tu wyjątkowo ważny, bo tabel jest aż osiem.
Krok 3: wyznacz wektor wypadkowy. Każdy oktant ma ustaloną lokalizację kątową w przestrzeni kołowej (w modelu idealnym co 45 stopni). Ważąc każdy wynik jego kierunkiem w przestrzeni kołowej i sumując wektorowo, otrzymujesz jeden wektor wypadkowy. Ma on dwie własności: lokalizację kątową i długość. Wzory podaje podręcznik; w literaturze anglojęzycznej opisano je między innymi u Gurtmana i Pincusa oraz u Wigginsa i współpracowników.
Krok 4: zinterpretuj kąt. Lokalizacja kątowa wektora wypadkowego wskazuje przeważający motyw interpersonalny, czyli typ interpersonalny badanego – to, w którym miejscu koła leży jego charakterystyczny sposób odnoszenia się do ludzi.
Krok 5: zinterpretuj długość. Długość wektora mówi, jak wyrazisty jest ten wzorzec. Duża długość oznacza profil dobrze zdefiniowany, z czytelnym motywem przewodnim. Mała długość (minimum zero) oznacza profil płaski – i wtedy wniosek o typie interpersonalnym jest słabo uzasadniony, bo żaden motyw nie dominuje. To krytyczny warunek: przy krótkim wektorze nie wolno opisywać badanego jego typem, choćby kąt wypadał w środku jakiegoś oktantu.
Krok 6: nanieś wynik na wykres kołowy. Wyniki przeliczone wpisuje się do arkusza wyników i nanosi bezpośrednio na diagram circumplexu. Graficzna prezentacja jest integralną częścią interpretacji, a nie ozdobnikiem.
Krok 7(opcjonalnie, przy badaniu par): porównaj położenia obu osób. Zgodnie z zasadą komplementarności stabilne i satysfakcjonujące relacje charakteryzują się podobieństwem na wymiarze wsparcia i przeciwstawnością na wymiarze dominacji.
Normy
- Typ norm
- teny
- Próba normalizacyjna
- 4760 osób; osiem tabel norm wyodrębnionych wg płci, wieku oraz statusu (osoby studiujące i pracujące)
Psychometria
- Alfa Cronbacha
- zakres ośmiu skal (wg wydawcy) – dolna granica: 0,77
- zakres ośmiu skal (wg wydawcy) – górna granica: 0,90
Dostępność
- Typ
- Płatny
- Wydawca / źródło
- Pracownia Testów Psychologicznych PTP
- Kategoria testu wg PTP
- C
- Cena
- 595,60 zł (komplet); podręcznik polski 335,37 zł; podręcznik oryginalny 132,73 zł; arkusze testowe 25 szt. 37,75 zł; arkusze odpowiedzi 25 szt. 52,00 zł; słowniczek 25 szt. 37,75 zł (cennik 07-12/2026)
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Interpersonal Adjective Scales
- Construct
- Interpersonal behavior traits in a circumplex model based on two dimensions: dominance and nurturance
- Target group
- Adults aged 18-70
- Response format
- 64 adjectives rated on a 1-8 scale (how accurately they describe the respondent)
- Scoring
- 8 scales arranged circularly (octants PA, BC, DE, FG, HI, JK, LM, NO); an interpersonal profile on the dominance and nurturance dimensions; scoring key and calculation details in the paid PTP manual
- Procedure
- Self-report; individual or group administration
- Administration time
- Approx. 10-15 minutes
- Notes
- Per the publisher's website, Cronbach's alpha of the scales ranges 0.77-0.90 (without a per-scale breakdown). Polish octant names [TO VERIFY] against the manual (working translations used here). [TO VERIFY]: year of the original (IAS-R 1995?), alpha per scale, norms (type, sample).
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Podgląd arkusza
Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy (strona wydawcy). Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak opisać w pracy dyplomowej
Najczęstszy błąd w pracach dyplomowych wykorzystujących IAS polega na potraktowaniu ośmiu oktantów jak ośmiu zwykłych skal i policzeniu ośmiu osobnych korelacji z jakąś zmienną zewnętrzną. Formalnie da się to zrobić, ale wynik jest trudny do zinterpretowania i redundantny, bo oktanty są ze sobą powiązane strukturalnie: sąsiednie są dodatnio skorelowane, przeciwległe ujemnie. Jeżeli już liczysz osiem korelacji, pokaż je jako profil kołowy i sprawdź, czy układają się w falę sinusoidalną wokół koła – to standard w literaturze circumplexowej. Alternatywnie zastosuj metodę podsumowania strukturalnego albo sprowadź profil do wektora i pracuj na kącie i długości.
Druga sprawa to statystyka danych kątowych. Kąt jest zmienną cykliczną (359 stopni jest blisko 1 stopnia, a nie daleko), więc nie wolno liczyć na nim zwykłej średniej arytmetycznej ani odchylenia standardowego. Do opisu tendencji centralnej używa się statystyki kołowej. Jeżeli tego nie zrobisz, recenzent obeznany z metodą to wychwyci.
Trzecia sprawa to długość wektora jako warunek interpretacji. Zanim opiszesz osobę jej typem interpersonalnym, sprawdź długość wektora. Przy profilu płaskim wniosek o typie jest bezpodstawny. W pracy warto podać rozkład długości wektorów w próbie i wykluczyć albo osobno omówić przypadki o bardzo krótkim wektorze.
Czwarta sprawa to nazwy oktantów. Używaj nazw z podręcznika polskiej adaptacji: Pewny siebie-Dominujący (PA), Arogancki-Wyrachowany (BC), Zimny-Nieczuły (DE), Powściągliwy-Introwertywny (FG), Niezdecydowany-Uległy (HI), Niezarozumiały-Szczery (JK), Ciepły-Zgodny (LM), Towarzyski-Ekstrawertywny (NO). W internecie krążą tłumaczenia robocze (na przykład Niepewny-Uległy, Niewyrachowany-Szczery, Ciepły-Ugodowy) i ich użycie utrudnia porównanie z literaturą.
W rozdziale metodologicznym opisz: autora oryginału (Jerry S. Wiggins) i autorów polskiej adaptacji (Andrzej E. Sękowski, Waldemar Klinkosz, 2016), liczbę przymiotników (64), format skali (od 1 do 8), osiem oktantów z oznaczeniami literowymi, dwa wymiary podstawowe (Dominacja i Wsparcie), sposób wyznaczania wektora wypadkowego, typ norm (teny) i grupę odniesienia, którą wybrałeś spośród ośmiu tabel. Podaj też rzetelność z podręcznika obok rzetelności policzonej na własnej próbie – dla każdego oktantu osobno, bo osiem pozycji to krótka skala.
Jeżeli sprawdzasz strukturę na własnych danych, pamiętaj, że polska wersja robocza z 2004 roku miała strukturę eliptyczną, a nie ściśle kołową, i że trzy skale (NO, BC, JK) odbiegały od położeń teoretycznych. Nie zakładaj z góry idealnej kołowości – sprawdź ją i zaraportuj.
Kwestia dostępu: test ma kategorię C, więc zakup i stosowanie są zastrzeżone dla psychologów z dyplomem magisterskim studiów psychologicznych.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy zamierzasz interpretować wyniki jako wysokie lub niskie w ośmiu niezależnych skalach – to zaprzeczenie logiki modelu kołowego i najczęstszy błąd przy tym narzędziu
- •Gdy nie masz możliwości wyznaczenia wektora wypadkowego (brak podręcznika ze wzorami) – bez kąta i długości wektora nie ma pełnej interpretacji IAS
- •Gdy chcesz diagnozować zaburzenia osobowości – przyporządkowanie oktantów do wzorców zaburzeń jest schematem teoretycznym, a nie narzędziem diagnostycznym
- •Gdy badasz osoby poniżej 18. roku życia – polska wersja wydana przez PTP przeznaczona jest dla dorosłych, a normy zaczynają się od 18 lat
- •Gdy badana osoba ma ubogi zasób słownictwa, jest cudzoziemcem lub ma trudności z rozumieniem czytanego tekstu – narzędzie przymiotnikowe jest wtedy stronnicze, mimo dołączonego słownika
- •Gdy potrzebujesz pomiaru odpornego na autoprezentację (badanie orzecznicze, selekcja) – IAS nie ma skal kontrolnych
- •Gdy nie masz dyplomu magistra psychologii – narzędzie ma kategorię C
- •Gdy zamierzasz stosować statystyki liniowe do danych kątowych – kąt jest zmienną cykliczną i wymaga statystyki kołowej
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Typ interpersonalny a satysfakcja ze związku: analiza komplementarności partnerów w modelu kołowym
- Położenie w przestrzeni interpersonalnej a kompetencje społeczne u młodych dorosłych
- Zachowania interpersonalne a cechy Wielkiej Piątki: lokalizacja wymiarów osobowości w przestrzeni circumplexu
- Struktura kołowa polskiej wersji IAS: weryfikacja geometrycznych własności modelu na własnej próbie
- Typ interpersonalny a style radzenia sobie ze stresem w grupie studentów
- Zgodność samoopisu i opisu przez partnera w Interpersonalnych Skalach Przymiotnikowych
- Długość wektora interpersonalnego jako wskaźnik wyrazistości stylu relacyjnego: kto ma profil płaski i co to znaczy
- Zachowania interpersonalne a samoocena i motywacja osiągnięć: analiza w modelu kołowym
- Różnice płciowe w profilu interpersonalnym: replikacja i rozszerzenie ustaleń z polskiej próby normalizacyjnej
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Rzetelność i normy polskiej wersji wydanej przez PTP
Wydawca podaje wysoką lub zadowalającą zgodność wewnętrzną skal: współczynniki alfa Cronbacha w przedziale 0,77-0,90 (bez rozbicia na poszczególne skale). Normy tenowe oparte są na badaniu 4760 osób; ze względu na stwierdzone różnice związane z płcią i wiekiem opracowano osiem osobnych tabel norm: studiujące kobiety 18-28 lat, studiujący mężczyźni 18-28 lat, pracujące kobiety 18-30 lat, pracujący mężczyźni 18-30 lat, pracujące kobiety 31-40 lat, pracujący mężczyźni 31-40 lat, pracujące kobiety 41-70 lat, pracujący mężczyźni 41-70 lat. O trafności mają świadczyć zgodne z oczekiwaniami korelacje skal z kompetencjami społecznymi, ustosunkowaniami interpersonalnymi, cechami osobowości mierzonymi NEO-PI-R i EPQ-R, stylami radzenia sobie ze stresem, samooceną i motywacją osiągnięć, a także satysfakcjonująca trafność czynnikowa. Opis jest identyczny w katalogu 2022-2023 i 2025-2026.
źródłoEtapy prac nad polskim tłumaczeniem i rzetelność wersji roboczej
W artykule w Przeglądzie Psychologicznym (2004, tom 47, nr 4, s. 379-393) Waldemar Klinkosz opisuje kolejne etapy prac nad polską wersją. Tłumaczenia dokonali A. Sękowski, W. Klinkosz i M. Siekańska w 1998 roku. W badaniu pilotażowym na 146 studentach alfy mieściły się w przedziale 0,46-0,81, co wskazywało na nieadekwatne tłumaczenie przymiotników w czterech skalach (zadowalającą spójność miały wtedy tylko BC, DE, LM i NO). Po przebadaniu 106 studentów KUL pełną, 128-pozycyjną wersją IAS wybrano przymiotniki wysoko korelujące ze skalami i o rzetelności 0,77-0,86, tworząc poprawioną wersję 64-pozycyjną, którą przebadano 403 studentów (średnia wieku 21,5 roku). W tej wersji alfy wyniosły: PA 0,85, BC 0,82, DE 0,83, FG 0,77, HI 0,84, JK 0,77, LM 0,84, NO 0,78. Dla porównania w próbie kanadyjskiej (N = 1161) mieściły się w przedziale 0,75-0,86, a w niemieckiej (N = 408, Ostendorf, 2001) 0,71-0,90.
źródłoStruktura kołowa polskiej wersji roboczej: odstępstwa od modelu idealnego
Analiza w tym samym artykule (grupa normalizacyjna N = 1197 studentów) wykazała, że struktura polskich skal nie odpowiada dokładnie teoretycznemu modelowi circumplex. Lokalizacja kątowa trzech skal wyraźnie odbiegała od położeń idealnych: NO wyniosła 84,9 stopnia zamiast 45, BC 175,8 stopnia zamiast 135, a JK 358,6 stopnia zamiast 315. Udziały wariancji obu czynników były nierówne (Dom 38 procent, Lov 19,8 procent), podczas gdy w wersji oryginalnej wynosiły 35,6 i 35,5 procent; nierówność ta daje strukturę eliptyczną zamiast kołowej, przez co skale nie są rozmieszczone w równych odległościach. Średnia długość wektora dla ośmiu skal wyniosła 0,50 w wersji polskiej wobec 0,58 w kanadyjskiej, a średnia trafność czynnikowa (wspólnota) 0,76 wobec 0,84. Mężczyźni uzyskali istotnie wyższe wyniki niż kobiety w dwóch skalach: PA (t = 2,53; p < 0,05) i DE (t = 4,46; p < 0,01). DO WERYFIKACJI Czy wydana w 2016 roku wersja PTP zachowuje te odstępstwa – podręcznik nie jest dostępny publicznie.
źródłoPodstawy modelu kołowego i sposób interpretacji wektora
Michael Gurtman (Social and Personality Psychology Compass, 2009) opisuje interpersonalny circumplex jako dwuwymiarową reprezentację przestrzeni interpersonalnej, w której zmienne tworzą koło, czyli ciągły porządek bez początku i końca. Dwa wymiary określa się dziś jako Sprawczość (Agency: dominacja, władza, status, kontrola) i Wspólnotowość (Communion: miłość, afiliacja, więź, przyjazność), za Bakanem (1966). Termin circumplex zaproponował Guttman (1954) dla układu zmiennych o kołowym prawie porządku, a określenie interpersonalny circumplex wprowadził Wiggins (1979). Profil kołowy sprowadza się prostą arytmetyką wektorową do dwóch wielkości: kąta wektora (miary tendencji centralnej, wskazującej przeważający motyw interpersonalny) oraz długości wektora (miary zmienności kołowej). Wysoka długość oznacza profil dobrze zdefiniowany, niska (minimum zero) profil słabo określony, przy którym wniosek o typie interpersonalnym jest mało pewny. Zasada komplementarności mówi, że diady zajmują pozycje podobne na wymiarze Wspólnotowości i przeciwstawne na wymiarze Sprawczości.
źródłoPowstanie wersji skróconej IAS-R
Wiggins, Trapnell i Phillips (Multivariate Behavioral Research, 1988, 23(4), 517-530, DOI 10.1207/s15327906mbr2304_8) opisali procedurę analityczną wybierającą pozycje ze względu na ich oszacowaną lokalizację geometryczną w modelu kołowym i zastosowali ją do redukcji 128-pozycyjnej wersji IAS do 64-pozycyjnej wersji skróconej IAS-R. Uzyskana wersja miała lepsze własności merytoryczne i strukturalne oraz akceptowalną rzetelność. Pierwotna wersja IAS (Wiggins, 1979) zawierała 128 przymiotników tworzących 16 skal.
źródłoPodobne narzędzia
KKS (Kwestionariusz Kompetencji Społecznych)
Mierzy poziom kompetencji społecznych, czyli sprawność w sytuacjach społecznych, a nie typ relacyjny. Odpowiada na pytanie jak dobrze, podczas gdy IAS odpowiada na pytanie w jaki sposób. Wydawca wymienia kompetencje społeczne wśród dowodów trafności IAS.
NEO-PI-R (Inwentarz Osobowości)
Opisuje osobowość w pięciu ortogonalnych wymiarach z podskalami, w logice liniowej (wysoko-nisko). IAS opisuje wąski wycinek osobowości (sferę interpersonalną) w logice kołowej. Dwa wymiary IAS odpowiadają w przybliżeniu obróconym ekstrawersji i ugodowości. Wydawca wskazuje korelacje z NEO-PI-R jako dowód trafności IAS.
EPQ-R (Kwestionariusz Osobowości Eysencka)
Trójwymiarowy model osobowości (ekstrawersja, neurotyczność, psychotyczność) ze skalą kłamstwa. Wymieniany przez wydawcę wśród narzędzi potwierdzających trafność IAS. W odróżnieniu od IAS ma skalę kontrolną.
IRI (Skala Wrażliwości Empatycznej)
Mierzy empatię jako konstrukt wielowymiarowy, a więc jeden z mechanizmów leżących u podstaw wymiaru wsparcia. IAS opisuje efekt na poziomie stylu relacyjnego, IRI sięga do procesu emocjonalno-poznawczego, który za nim stoi.
ACL (Lista Przymiotnikowa Gougha i Heilbruna)
Również narzędzie przymiotnikowe do opisu siebie i innych, ale o zupełnie innej strukturze: kilkadziesiąt skal opisowych zamiast ośmiu oktantów ułożonych kołowo. Znacznie dłuższe i nieoparte na geometrii circumplexu.
KSP (Kwestionariusz Stylów Przywiązaniowych)
Opisuje relacje bliskie przez pryzmat teorii przywiązania (lęk i unikanie), a nie przez dominację i wsparcie. Naturalne uzupełnienie IAS w badaniach nad związkami, bo obejmuje inny poziom analizy relacji.
Bibliografia
- Wiggins, J. S. (2016). Interpersonalne Skale Przymiotnikowe IAS. Podręcznik. Polska adaptacja: A. E. Sękowski, W. Klinkosz. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Źródła
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/IAS
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/files/Katalog_Pracowni_Testow_Psychologicznych_PTP_2025-2026.pdf
- innehttps://www.kul.pl/files/714/media/4.47.2004.art.4.pdf..pdf
- innehttps://motricidadehumana.org/wp-content/uploads/2019/11/gurtman-2009.pdf
- artykuł open accesshttps://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26761163/
Uwagi
Wg strony wydawcy alfa Cronbacha skal w zakresie 0,77–0,90 (bez rozbicia na skale – wpisano w trafnosc/test_retest jako zakres do potwierdzenia w Fazie 3). DO WERYFIKACJI: rok oryginału (IAS-R 1995?), alfa per skala, normy (typ, próba). KOREKTA nazw trzech oktantów, które w tej bazie brzmiały inaczej niż u wydawcy i w literaturze: Niezdecydowany-Uległy (było Niepewny-Uległy), Niezarozumiały-Szczery (było Niewyrachowany-Szczery) oraz Ciepły-Zgodny (było Ciepły-Ugodowy). OSTRZEŻENIE STRUKTURALNE: analiza polskiej wersji roboczej (Klinkosz 2004) wykazała, że struktura jest ELIPTYCZNA, a nie kołowa - kąty oktantów odbiegają od modelowych (NO 84,9 stopnia zamiast 45, BC 175,8 zamiast 135, JK 358,6 zamiast 315), a wymiar dominacji wyjaśnia 38% wariancji wobec 19,8% dla afiliacji. Oznacza to, że założenie równych odległości między oktantami nie jest w polskiej wersji spełnione. DO WERYFIKACJI: czy wydanie z 2016 r. usunęło tę eliptyczność.
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-17.