Test Uzależnienia od Nikotyny Fagerströma (Kwestionariusz Fagerströma)
Fagerström Test for Nicotine Dependence
nasilenie fizycznego uzależnienia od nikotyny
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- Todd F. Heatherton, Lynn T. Kozlowski, Richard C. Frecker, Karl O. Fagerström (1991)
- Grupa docelowa
- dorośli palacze tytoniu
- Czas badania
- ok. 2-3 minuty
- Procedura
- samoopis lub wywiad; indywidualnie
Co bada ten test
Test Uzależnienia od Nikotyny Fagerströma (FTND) mierzy nasilenie fizycznego (fizjologicznego) uzależnienia od nikotyny u osób palących tytoń. Nie ocenia motywacji do rzucenia palenia ani psychologicznych aspektów nałogu, lecz behawioralne wskaźniki uzależnienia: przede wszystkim to, jak szybko po przebudzeniu pojawia się potrzeba zapalenia papierosa, oraz ile papierosów badany wypala w ciągu dnia. Im silniejsze uzależnienie fizyczne, tym trudniejsze rzucanie palenia i tym cięższe objawy odstawienne.
Kluczowym wskaźnikiem jest czas do pierwszego papierosa po przebudzeniu. Krótki czas oznacza, że w ciągu nocy poziom nikotyny spadł na tyle, że organizm domaga się jej szybkiego uzupełnienia, co jest jednym z najsilniejszych pojedynczych markerów uzależnienia. Drugim ważnym wskaźnikiem jest dzienna liczba papierosów. Pozostałe pytania dotyczą między innymi trudności z powstrzymaniem się od palenia w miejscach, gdzie jest to zabronione, oraz palenia mimo choroby. Suma punktów daje jeden wskaźnik nasilenia uzależnienia w przedziale 0-10.
Narzędzie w obecnej postaci opracowali Heatherton, Kozlowski, Frecker i Fagerström (1991) jako rewizję wcześniejszego Kwestionariusza Tolerancji Fagerströma (FTQ). Obecnie bywa też cytowane jako Fagerström Test for Cigarette Dependence (FTCD). Wynik służy do oceny ciężkości uzależnienia, prognozowania trudności w rzucaniu palenia oraz do doboru intensywności leczenia, w tym dawki nikotynowej terapii zastępczej.
Dużą praktyczną zaletą FTND jest jego powszechna dostępność i bezpłatność. W polskiej praktyce klinicznej funkcjonuje faktycznie jako narzędzie ogólnodostępne, publikowane w wiarygodnych źródłach medycznych (Medycyna Praktyczna, serwisy dla farmaceutów i poradnie antynikotynowe) bez opłat licencyjnych. Jest bardzo krótki (6 pytań, 2-3 minuty), łatwy do zastosowania w wywiadzie i w samoopisie, co czyni go wygodnym w badaniach nad paleniem, uzależnieniami i zdrowiem. Ograniczeniem jest brak recenzowanej polskiej walidacji z pełnymi parametrami psychometrycznymi.
Typowe zastosowanie
Narzędzie stosowane w praktyce klinicznej i badaniach nad paleniem tytoniu: w poradniach antynikotynowej terapii, w ocenie ciężkości uzależnienia przed leczeniem, przy doborze i dawkowaniu nikotynowej terapii zastępczej oraz w badaniach epidemiologicznych i psychologicznych. W pracach dyplomowych używane do opisu nasilenia uzależnienia w badanej grupie i do analizy jego związków z motywacją do rzucenia palenia, stresem, objawami lękowo-depresyjnymi czy zachowaniami zdrowotnymi. Bezpłatność i krótkość czynią je wygodnym elementem baterii narzędzi.
Wymiary i podskale
Wynik ogolny (nasilenie fizycznego uzaleznienia od nikotyny)6 pozycjizakres 0–10
Jedyny interpretowany wskaźnik, będący sumą punktów za sześć pytań. Mieści się w przedziale 0-10; im wyższy, tym silniejsze uzależnienie fizyczne. Największy wkład wnoszą pytania o czas do pierwszego papierosa po przebudzeniu oraz o dzienną liczbę papierosów, punktowane w zakresie 0-3, podczas gdy pozostałe pytania punktowane są zerojedynkowo.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Sześć pytań o zachowania związane z paleniem, z odpowiedziami punktowanymi według klucza wartości. Dwa pytania (czas do pierwszego papierosa po przebudzeniu oraz liczba wypalanych papierosów dziennie) punktowane są w zakresie 0-3, a cztery pozostałe zerojedynkowo. Nie ma pozycji odwróconych – wyższy wynik zawsze oznacza silniejsze uzależnienie. Narzędzie nie jest skalą typu Likerta: każde pytanie ma własny zestaw odpowiedzi i przypisanych im punktów.
- Skala odpowiedzi
- Każde z sześciu pytań ma indywidualne warianty odpowiedzi z przypisaną liczbą punktów (najczęściej 0-1 lub 0-3). Badany wybiera jedną odpowiedź na pytanie, a punkty się sumuje. Można wypełniać w formie samoopisu lub w wywiadzie; badanie zajmuje około 2-3 minut.
- Normy i interpretacja
- Interpretacja opiera się na punktach odcięcia klasyfikujących nasilenie uzależnienia, przy czym w praktyce funkcjonują dwa warianty. Wariant pięciostopniowy: 0-2 bardzo niskie, 3-4 niskie, 5 średnie, 6-7 wysokie, 8-10 bardzo wysokie uzależnienie. Wariant trzystopniowy (wg Fagerströma i in., 2012): 0-3 uzależnienie łagodne, 4-6 umiarkowane, 7-10 ciężkie. Oba warianty warto podać, gdy opisuje się wyniki, bo różnią się progami. Nie ma odrębnych norm polskich; wynik interpretuje się bezpośrednio przez klasyfikację nasilenia, a nie przez przeliczanie na steny.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Powszechnie dostępny i bezpłatny w praktyce klinicznej, publikowany w wiarygodnych źródłach medycznych bez opłat licencyjnych
- •Bardzo krótki (6 pytań, 2-3 minuty), łatwy do zastosowania w samoopisie i w wywiadzie
- •Oparty na behawioralnych, obiektywizowalnych wskaźnikach uzależnienia, zwłaszcza czasie do pierwszego papierosa
- •Standard międzynarodowy o ugruntowanej pozycji, co ułatwia porównania i przegląd literatury
Ograniczenia
- •Brak recenzowanej polskiej walidacji z pełnymi parametrami psychometrycznymi (stan 2026)
- •Umiarkowana i zmienna rzetelność w badaniach międzynarodowych (alfa 0,55-0,74), typowa dla krótkich skal o niejednorodnych pytaniach
- •Mierzy tylko uzależnienie fizyczne, pomijając psychologiczne i społeczne aspekty nałogu oraz motywację do zmiany
- •Dwa różne warianty progów interpretacyjnych mogą prowadzić do rozbieżnych klasyfikacji, jeśli nie zaznaczy się, którego użyto
- •Dotyczy palenia papierosów; przeniesienie na inne formy używania tytoniu i nikotyny wymaga ostrożności
Budowa
- Liczba pozycji
- 6
- Format odpowiedzi
- 6 pytań z odpowiedziami punktowanymi (m.in. czas do pierwszego papierosa po przebudzeniu, liczba wypalanych papierosów dziennie)
- Wersje
- papierowa
- liczne interaktywne wersje online (m.in. opieka.farm, mp.pl)
Obliczanie wyników
- Metoda
- suma punktów za odpowiedzi; wyższy wynik = silniejsze uzależnienie
- Zakres wyniku
- 0–10
- Pozycje odwrócone
- brak pozycji odwróconych
- Uwagi
- Brak pozycji odwróconych – pytania punktowane wg klucza wartości odpowiedzi.
Jak policzyć wynik
Krok 1: przypisz każdej odpowiedzi liczbę punktów zgodnie z kluczem. Dwa pytania (czas do pierwszego papierosa i liczba papierosów dziennie) punktowane są w zakresie 0-3, a cztery pozostałe zerojedynkowo. Nie ma tu pozycji odwróconych.
Krok 2: zsumuj punkty ze wszystkich sześciu pytań. Wynik mieści się w przedziale 0-10 i to on jest podstawą interpretacji.
Krok 3: zaklasyfikuj nasilenie uzależnienia według przyjętego wariantu progów. Zdecyduj z góry, czy używasz klasyfikacji pięciostopniowej, czy trzystopniowej (Fagerström i in., 2012), i podaj to wprost, bo progi się różnią.
Krok 4: w pracy badawczej rozważ raportowanie zarówno wyniku ciągłego (suma 0-10), jak i klasyfikacji kategorialnej. Ze względu na niejednorodne pytania alfa Cronbacha bywa umiarkowana, więc jeśli ją liczysz, interpretuj ostrożnie i rozważ podanie także pojedynczych wskaźników, na przykład czasu do pierwszego papierosa.
Normy
- Typ norm
- punkty odcięcia (klasyfikacja nasilenia uzależnienia)
- Interpretacja
- dwa stosowane warianty progów: (a) 0-2 bardzo niskie, 3-4 niskie, 5 średnie, 6-7 wysokie, 8-10 bardzo wysokie uzależnienie; (b) wg Fagerströma i in. (2012): 0-3 łagodne, 4-6 umiarkowane, 7-10 ciężkie
Psychometria
Dane psychometryczne wymagają weryfikacji w źródle pierwotnym.
- Alfa Cronbacha
- brak polskiej wartości; w badaniach międzynarodowych alfa Cronbacha 0,55-0,74 (przegląd systematyczny, Industrial Psychiatry Journal 2021)
Dostępność
- Typ
- Darmowy
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Fagerström Test for Nicotine Dependence
- Construct
- Severity of physical nicotine dependence
- Target group
- Adult tobacco smokers
- Response format
- 6 questions with point-scored answers (including time to first cigarette after waking and number of cigarettes smoked per day)
- Scoring
- Sum of points for the answers; range 0-10; higher score = stronger dependence; no reverse-scored items
- Norms / interpretation
- Cut-offs (classification of dependence severity), two variants in use: (a) 0-2 very low, 3-4 low, 5 moderate, 6-7 high, 8-10 very high dependence; (b) per Fagerström et al. (2012): 0-3 mild, 4-6 moderate, 7-10 severe
- Procedure
- Self-report or interview; individual administration
- Administration time
- Approx. 2-3 minutes
- Notes
- A revision of the Fagerström Tolerance Questionnaire (FTQ, Fagerström 1978); now sometimes cited as the Fagerström Test for Cigarette Dependence (FTCD). Widely used free of charge in Poland (clinical practice, smoking cessation clinics); a Polish clinical version is available e.g. at mp.pl. Interpretive thresholds: the 5-level classification per the Critical Synthesis Package (MedEdPORTAL) and the 3-level classification per Fagerström et al. (2012). International reliability: alpha 0.55-0.74 (systematic review, Ind Psychiatry J 2021, DOI 10.4103/ipj.ipj_51_21). [TO VERIFY]: no Polish OA validation (as of 2026-07) – no peer-reviewed article with Polish psychometric parameters and a formal adaptation.
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Podgląd arkusza
Arkusz jest dostępny u źródła: zobacz arkusz. Nie hostujemy kopii ze względu na brak jednoznacznej licencji redystrybucji.
Jak opisać w pracy dyplomowej
W metodologii opisz FTND jako krótkie narzędzie do oceny nasilenia fizycznego uzależnienia od nikotyny: podaj autorów rewizji (Heatherton i in., 1991), liczbę pytań (6), zakres wyniku (0-10), sposób punktowania oraz przyjęty wariant progów interpretacyjnych. Zaznacz, że narzędzie jest bezpłatne i szeroko stosowane, ale nie ma formalnej polskiej walidacji.
W wynikach raportuj średnią i odchylenie standardowe wyniku ogólnego oraz rozkład kategorii nasilenia. Jeśli liczysz rzetelność, podaj alfę Cronbacha dla własnej próby i odnieś ją do umiarkowanych wartości z literatury międzynarodowej. Przy analizach związków ze zmiennymi zewnętrznymi podawaj współczynniki, poziom istotności i liczebność.
Zawsze wskaż, którego wariantu progów użyłeś do klasyfikacji nasilenia, i cytuj oryginalną pracę Heathertona i współpracowników. Ponieważ brak jest polskiej adaptacji z normami, nie interpretuj wyniku jako znormalizowanego na tle populacji polskiej, lecz jako klasyfikację ciężkości uzależnienia.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy chcesz zmierzyć motywację do rzucenia palenia lub gotowość do zmiany, a nie nasilenie uzależnienia fizycznego
- •Gdy badasz osoby niepalące lub palące sporadycznie – narzędzie zakłada regularne palenie
- •Gdy potrzebujesz znormalizowanego wyniku na tle populacji polskiej (brak formalnej polskiej walidacji i norm)
- •Gdy oceniasz uzależnienie od innych form nikotyny niż papierosy bez odpowiedniej modyfikacji pytań
- •Gdy zależy Ci na diagnozie zaburzenia używania tytoniu według kryteriów klinicznych – FTND jest przesiewem nasilenia, nie diagnozą
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Nasilenie uzależnienia od nikotyny a motywacja do rzucenia palenia
- Uzależnienie od nikotyny a nasilenie objawów lękowych i depresyjnych u palaczy
- Czas do pierwszego papierosa jako wskaźnik ciężkości uzależnienia w badanej grupie
- Nasilenie uzależnienia od nikotyny a poziom stresu postrzeganego
- Uzależnienie od nikotyny a skuteczność prób rzucania palenia w obserwacji prospektywnej
- Uzależnienie od nikotyny a zachowania zdrowotne i jakość życia palaczy
- Różnice w nasileniu uzależnienia od nikotyny między grupami społeczno-demograficznymi
- Uzależnienie od nikotyny a współwystępowanie innych zachowań nałogowych
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Właściwości psychometryczne
Przegląd systematyczny właściwości psychometrycznych FTND wykazał umiarkowaną i zmienną zgodność wewnętrzną (alfa Cronbacha zwykle w zakresie 0,55-0,74), co wiąże się z niejednorodnością pytań mierzących różne aspekty zachowania palacza.
źródłoProgi klasyfikacji nasilenia
W opracowaniach klinicznych funkcjonują dwa warianty progów: pięciostopniowy (od bardzo niskiego do bardzo wysokiego uzależnienia) oraz trzystopniowy (łagodne, umiarkowane, ciężkie), co pozwala różnie klasyfikować ten sam wynik surowy.
źródłoRewizja FTQ i rola czasu do pierwszego papierosa
FTND powstał jako rewizja Kwestionariusza Tolerancji Fagerströma; w toku prac wzmocniono rolę czasu do pierwszego papierosa po przebudzeniu, uznanego za jeden z najsilniejszych pojedynczych wskaźników uzależnienia fizycznego.
źródłoPodobne narzędzia
HSI (Heaviness of Smoking Index)
Skrócona, dwupozycyjna wersja oparta na czasie do pierwszego papierosa i liczbie papierosów dziennie; szybsza, ale mniej szczegółowa niż pełny FTND.
FTCD (Fagerström Test for Cigarette Dependence)
Obecna nazwa tego samego narzędzia, podkreślająca uzależnienie od papierosów, a nie od nikotyny jako substancji; treść i punktacja pozostają takie same.
AUDIT (Test Rozpoznawania Zaburzeń Związanych z Piciem Alkoholu)
Analogiczne krótkie narzędzie przesiewowe z progami odcięcia, ale dotyczące używania alkoholu, a nie nikotyny.
Bibliografia
- Heatherton, T. F., Kozlowski, L. T., Frecker, R. C., Fagerström, K. O. (1991). The Fagerström Test for Nicotine Dependence: a revision of the Fagerström Tolerance Questionnaire. British Journal of Addiction, 86(9), 1119-1127.
Źródła
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- innehttps://www.mp.pl/interna/table/B16.3.23-2.
- innehttps://opieka.farm/fagerstrom/
- artykuł open accesshttps://www.mededportal.org/doi/10.15766/mep_2374-8265.9802
- artykuł open accesshttps://journals.lww.com/inpj/fulltext/2021/30020/psychometric_properties_of_fagerstrom_test_of.4.aspx
- artykuł open accesshttps://doi.org/10.1111/j.1360-0443.1991.tb01879.x
Uwagi
Rewizja Fagerström Tolerance Questionnaire (FTQ, Fagerström 1978); obecnie bywa cytowany jako Fagerström Test for Cigarette Dependence (FTCD). Powszechnie używany bezpłatnie w Polsce (medycyna praktyczna, poradnie antynikotynowe); polska wersja kliniczna dostępna m.in. w mp.pl (Interna). Progi interpretacyjne: klasyfikacja 5-stopniowa wg Critical Synthesis Package (MedEdPORTAL) oraz 3-stopniowa wg Fagerströma i in. (2012) – dwa warianty opisane w normach. Rzetelność międzynarodowa: alfa 0,55-0,74 (przegląd systematyczny, Ind Psychiatry J 2021, DOI 10.4103/ipj.ipj_51_21). DO WERYFIKACJI: brak polskiej walidacji OA (stan 2026-07) – brak recenzowanego artykułu z polskimi parametrami psychometrycznymi i formalną adaptacją.
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-17.