Skala Postaw Rodzicielskich
Postawy rodzicielskie – 5 wymiarów: akceptacja-odrzucenie, nadmierne wymaganie, autonomia, niekonsekwencja, nadmierna ochrona
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- Plopa (2008)
- Grupa docelowa
- SPR (wersja dla rodziców): dorośli rodzice; SPR-2 (Rodzice a Młodzież, ocena rodziców przez dziecko): młodzież 13-20 lat
- Czas badania
- ok. 30-40 minut
- Procedura
- samoopis (SPR) lub ocena rodzica przez dziecko (SPR-2); badanie indywidualne lub grupowe
Co bada ten test
SPR mierzy postawy rodzicielskie, czyli względnie trwałe nastawienia rodzica wobec dziecka, przejawiające się w tym, ile daje mu ciepła i akceptacji, ile stawia wymagań, ile zostawia swobody, jak konsekwentnie egzekwuje zasady i jak bardzo je chroni. Postawa jest tu rozumiana jako połączenie komponentu emocjonalnego, poznawczego i behawioralnego – nie chodzi więc o pojedyncze zachowania wychowawcze, lecz o utrwalony sposób odnoszenia się do dziecka.
Wpis obejmuje dwa powiązane narzędzia tego samego autora. SPR w wersji dla rodziców to samoopis: matka i ojciec opisują własne postawy wobec dziecka, w osobno przygotowanych wersjach arkusza. SPR-2, wydany pod tytułem Rodzice a Młodzież, odwraca perspektywę: to nastolatek ocenia postawy każdego z rodziców z osobna, w wersjach Moja Matka i Mój Ojciec. Zestawienie obu perspektyw daje najbogatszy materiał diagnostyczny, bo rozbieżność między tym, jak rodzic siebie widzi, a tym, jak odbiera go dziecko, sama w sobie jest ważną informacją.
Model obejmuje pięć wymiarów. Akceptacja-odrzucenie opisuje emocjonalny stosunek do dziecka: od ciepła, bliskości i przyjmowania go takim, jakie jest, po chłód i krytycyzm. Nadmierne wymaganie dotyczy presji na osiągnięcia i podporządkowanie. Autonomia opisuje gotowość do zostawienia dziecku przestrzeni na samodzielność i własne decyzje. Niekonsekwencja odnosi się do zmienności i nieprzewidywalności reakcji rodzica. Nadmierna ochrona opisuje nadopiekuńczość i ograniczanie dziecku okazji do samodzielnego mierzenia się ze światem.
Narzędzia opracował Mieczysław Plopa (2008) w ramach szerszego zestawu metod do badania więzi w małżeństwie i rodzinie. Wpisują się one w polską tradycję badań nad postawami rodzicielskimi, ugruntowaną wcześniej pracami Marii Ziemskiej. Mocną stroną SPR jest wyjątkowo duża próba normalizacyjna: ponad 3200 kobiet i ponad 2700 mężczyzn.
Typowe zastosowanie
Standardowe narzędzie polskiej psychologii wychowawczej i rodzinnej. W praktyce używane w poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w terapii rodzin, w pracy z rodzicami dzieci z trudnościami emocjonalnymi i szkolnymi oraz w opiniowaniu w sprawach rodzinnych. W badaniach naukowych i pracach dyplomowych jedno z najczęściej wybieranych narzędzi do badania związków między postawami rodziców a funkcjonowaniem dzieci i młodzieży: samooceną, poziomem lęku, zachowaniami ryzykownymi, osiągnięciami szkolnymi czy stylem przywiązania. Zestawienie SPR i SPR-2 pozwala badać zgodność perspektyw rodzica i dziecka.
Wymiary i podskale
Akceptacja-odrzucenie
Emocjonalny stosunek do dziecka rozpięty na jednym kontinuum: na jednym krańcu ciepło, bliskość, okazywanie miłości i przyjmowanie dziecka takim, jakie jest, na drugim chłód, dystans, krytycyzm i brak zainteresowania jego sprawami. Uznawany za najważniejszy z pięciu wymiarów, najsilniej wiązany z rozwojem emocjonalnym dziecka. Wysoki wynik oznacza postawę akceptującą.
Nadmierne wymaganie
Presja na osiągnięcia i podporządkowanie: stawianie standardów przekraczających możliwości dziecka, częste korygowanie, oczekiwanie posłuszeństwa bez wyjaśnień, niedocenianie sukcesów. Wysoki wynik oznacza nasilenie postawy nadmiernie wymagającej, wiązanej z lękiem przed oceną i obniżoną samooceną dziecka.
Autonomia
Gotowość rodzica do uznania odrębności dziecka i zostawienia mu przestrzeni na własne decyzje, poglądy i sposób spędzania czasu, przy zachowaniu dostępności i wsparcia. Jedyny obok akceptacji wymiar, którego wysoki wynik jest jednoznacznie korzystny; szczególnie istotny w okresie dorastania, gdy potrzeba samostanowienia rośnie.
Niekonsekwencja
Zmienność i nieprzewidywalność postępowania rodzica: reagowanie na to samo zachowanie raz karą, raz obojętnością, zmienny nastrój wobec dziecka, niedotrzymywanie ustaleń. Wysoki wynik oznacza nasilenie tej postawy, która utrudnia dziecku budowanie poczucia bezpieczeństwa i przewidywalności świata.
Nadmierna ochrona
Nadopiekuńczość: nadmierne kontrolowanie, wyręczanie, ograniczanie samodzielnych doświadczeń, traktowanie dziecka jako młodszego i słabszego niż jest w rzeczywistości. Wysoki wynik oznacza nasilenie postawy ochraniającej, wiązanej z opóźnieniem usamodzielniania się i z lękowością dziecka.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Stwierdzenia opisujące konkretne zachowania i nastawienia w relacji rodzic-dziecko: okazywanie uczuć, sposób stawiania wymagań i egzekwowania zasad, zakres swobody pozostawianej dziecku, konsekwencję reakcji i zakres kontroli. W wersji SPR dla rodziców arkusz liczy 50 pozycji i występuje w osobnych wariantach dla matek i dla ojców; w SPR-2 arkusz liczy 45 pozycji (skrócono go z pierwotnych 75) i wypełnia się go dwukrotnie – osobno o matce i osobno o ojcu. W obu narzędziach pozycje rozłożone są na pięć skal postaw. Wersja dla młodzieży jest sformułowana z perspektywy dziecka, czyli opisuje to, jak rodzic wobec niego postępuje.
- Skala odpowiedzi
- Pięciostopniowa skala określająca, na ile dane stwierdzenie odpowiada rzeczywistości. Wynik każdej z pięciu skal to suma punktów, liczona osobno dla każdej wersji arkusza (matka, ojciec) i przeliczana następnie na steny. Badanie zajmuje ok. 30-40 minut, można je prowadzić indywidualnie lub grupowo, bez formalnego ograniczenia czasu. Obok wersji papierowej dostępna jest wersja elektroniczna na platformie Epsilon. Kategoria C oznacza, że badanie i interpretację prowadzi wyłącznie psycholog.
- Normy i interpretacja
- Wyniki surowe przelicza się na steny. W wersji dla rodziców normy opracowano na wyjątkowo dużej próbie – 3249 kobiet i 2786 mężczyzn – i zróżnicowano je nie tylko według płci rodzica, ale też według wieku, wykształcenia oraz liczby i wieku dzieci, co jest w polskich narzędziach rzadkością. W SPR-2 normy stenowe przygotowano według płci i wieku badanego nastolatka. Interpretuje się profil pięciu wyników łącznie, a nie pojedyncze skale: dopiero układ postaw pokazuje, czy mamy do czynienia na przykład z rodzicem ciepłym, ale nadmiernie ochraniającym, czy z akceptującym i wspierającym autonomię. Pełne tabele stenowe znajdują się wyłącznie w płatnych podręcznikach i nie są tutaj reprodukowane. Wysokie wyniki na skalach niekorzystnych nie stanowią rozpoznania, lecz punkt wyjścia do rozmowy z rodziną.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Bardzo duża i reprezentatywna próba normalizacyjna wersji dla rodziców (3249 kobiet i 2786 mężczyzn)
- •Normy zróżnicowane nie tylko płcią, ale też wiekiem, wykształceniem oraz liczbą i wiekiem dzieci – rzadkość wśród polskich narzędzi
- •Dwie komplementarne perspektywy: samoopis rodzica (SPR) i ocena rodzica przez nastolatka (SPR-2), z możliwością porównania obu obrazów
- •Wysoka zgodność wewnętrzna – wydawca podaje alfy powyżej 0,80 dla wszystkich pięciu postaw w SPR-2
- •Osobne arkusze i normy dla matek i ojców, co pozwala opisać rolę każdego z rodziców z osobna
Ograniczenia
- •Długie badanie: 30-40 minut, a przy zestawianiu perspektyw rodzica i dziecka nawet kilka arkuszy do wypełnienia
- •Kategoria C – dostęp wyłącznie dla psychologów, co ogranicza użycie w pracach studenckich bez opieki psychologa
- •Dokładne wartości alf dla poszczególnych skal oraz dane o stabilności bezwzględnej (test-retest) nie są dostępne poza podręcznikami
- •Samoopis rodzica jest silnie podatny na aprobatę społeczną – trudno przyznać się do odrzucania czy niekonsekwencji wobec własnego dziecka
- •SPR-2 obejmuje młodzież 13-20 lat, więc postaw wobec dzieci młodszych nie da się badać z perspektywy dziecka
Budowa
- Format odpowiedzi
- 5-stopniowa skala
- Wersje
- SPR: wersja dla matek i wersja dla ojców (samoopis rodzica, po 50 pozycji)
- SPR-2 (Rodzice a Młodzież): wersje Moja Matka i Mój Ojciec (ocena przez dziecko, po 45 pozycji - skrócone z pierwotnych 75, wg practest.com.pl)
- papier
- Epsilon (e-test, practest)
Podskale
Akceptacja-Odrzucenie
Nadmierne wymaganie
Autonomia
Niekonsekwencja
Nadmierna ochrona
Obliczanie wyników
- Metoda
- Suma punktów w 5 skalach postaw, osobno dla każdej wersji; wyniki surowe przeliczane na steny
- Pozycje odwrócone
- brak danych (do weryfikacji)
- Uwagi
- Rozbieżność 45 vs 50 pozycji ROZSTRZYGNIĘTA (QA 2026-07-18): strona wydawcy practest.com.pl/sklep/test/SPR-2 podaje wprost: 'W pierwotnej wersji liczba itemów wynosiła 75, w nowej wersji jest ich 45' – SPR-2 (Rodzice a Młodzież) ma 45 pozycji na wersję (Moja Matka / Mój Ojciec), natomiast 50 pozycji dotyczy SPR (wersji samoopisowej dla rodziców). Wcześniejsze przypisywanie 50 pozycji do SPR-2 wynikało z pomylenia obu narzędzi. DO WERYFIKACJI: pozycje odwrócone, przypisanie pozycji do skal.
Jak policzyć wynik
Krok 1: policz wynik każdej z pięciu skal postaw jako sumę punktów przypisanych jej pozycji. W SPR robisz to osobno dla wersji matki i wersji ojca, a w SPR-2 osobno dla arkusza wypełnionego o matce i o ojcu. Klucz przypisania pozycji do skal znajduje się w płatnym podręczniku.
Krok 2: przelicz wyniki surowe na steny, korzystając z właściwej grupy normalizacyjnej. To najczęstsze miejsce błędu: w SPR normy różnicowane są nie tylko płcią rodzica, ale też wiekiem, wykształceniem oraz liczbą i wiekiem dzieci, a w SPR-2 płcią i wiekiem nastolatka. Użycie niewłaściwej tabeli zniekształca interpretację.
Krok 3: interpretuj profil pięciu postaw łącznie, a nie pojedyncze skale. Pamiętaj, że wysoki wynik akceptacji i autonomii jest korzystny, natomiast wysokie wyniki nadmiernego wymagania, niekonsekwencji i nadmiernej ochrony wskazują na postawy niekorzystne. Wysoki wynik na jednej skali nie jest rozpoznaniem, lecz punktem wyjścia do dalszej analizy.
Krok 4: przy zestawianiu SPR i SPR-2 porównaj obraz samoopisu rodzica z obrazem widzianym przez dziecko. Rozbieżność między perspektywami sama w sobie jest informacją diagnostyczną. W pracy badawczej policz i podaj alfę Cronbacha dla każdej skali na własnej próbie zamiast przepisywać wartości z podręcznika.
Normy
- Typ norm
- steny
- Interpretacja
- Normy stenowe osobno dla kobiet i mężczyzn, różnicowane wiekiem, wykształceniem oraz liczbą i wiekiem dzieci (SPR); dla SPR-2 normy stenowe wg płci i wieku (practest.com.pl)
- Próba normalizacyjna
- SPR: reprezentatywna próba 3249 kobiet i 2786 mężczyzn (practest.com.pl)
Psychometria
Dane psychometryczne wymagają weryfikacji w źródle pierwotnym.
- Trafność
- Trafność czynnikowa określona jako zadowalająca (practest.com.pl); struktura 5 postaw potwierdzana w badaniach
Dostępność
- Typ
- Płatny
- Wydawca / źródło
- Wydawnictwo AEH / Uniwersytet VIZJA (dawniej Vizja Press & IT); dystrybucja także Pracownia Testów Psychologicznych PTP
- Kategoria testu wg PTP
- C
- Cena
- SPR-2: komplet od 192,75 zł (practest.com.pl, lipiec 2026); SPR: osobna pozycja sklepu practest.com.pl/sklep/test/SPR
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Parental Attitudes Scale (SPR / SPR-2)
- Construct
- Parental attitudes – 5 dimensions: acceptance-rejection, excessive demands, autonomy, inconsistency, overprotection
- Target group
- SPR (parent version): adult parents; SPR-2 (Parents and Adolescents, child's assessment of parents): adolescents aged 13-20 years
- Response format
- 5-point scale
- Scoring
- sum of points in the 5 attitude scales, separately for each version; raw scores converted to sten scores
- Norms / interpretation
- sten norms, separate for women and men, differentiated by age, education, and number and age of children (SPR); for SPR-2, sten norms by sex and age (practest.com.pl)
- Normative sample
- SPR: representative sample of 3,249 women and 2,786 men (practest.com.pl)
- Procedure
- self-report (SPR) or child's assessment of the parent (SPR-2); individual or group administration
- Administration time
- approx. 30-40 minutes
- Notes
- The entry covers both the SPR (parents' self-report) and the SPR-2 (Parents and Adolescents – adolescent's assessment of parental attitudes). Reliability: Cronbach's alpha above 0.80 for all 5 attitudes (SPR-2, practest.com.pl) – exact per-scale values [TO VERIFY] in the manual. The 45 vs 50 item discrepancy for SPR-2 has been resolved: SPR = 50 items per version, SPR-2 = 45 items per version (shortened from the original 75); the item count field is null because the entry covers two instruments of different lengths. [TO VERIFY]: reverse-scored items, assignment of items to scales.
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Podgląd arkusza
Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy (strona wydawcy). Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak opisać w pracy dyplomowej
W metodologii opisz narzędzie precyzyjnie: podaj autora (Plopa, 2008), wskaż, czy używasz SPR (samoopis rodzica) czy SPR-2 (ocena rodzica przez nastolatka), liczbę pozycji na wersję (SPR 50, SPR-2 45), pięciostopniowy format odpowiedzi, pięć skal postaw oraz sposób przeliczania wyników surowych na steny. Zaznacz kategorię C i wynikające z niej ograniczenia dostępu.
W wynikach raportuj dla każdej z pięciu postaw średnią i odchylenie standardowe oraz alfę Cronbacha policzoną na własnej próbie. Jeśli porównujesz matki i ojców lub perspektywę rodzica i dziecka, podaj wielkości efektu, a przy analizach korelacyjnych współczynniki, poziom istotności i liczebność. Wyraźnie zaznacz, z jakiej grupy normalizacyjnej korzystasz, jeśli operujesz stenami.
Pamiętaj o prawach autorskich i o kategorii C: pozycje testowe, klucz i pełne tabele stenowe pochodzą z płatnych podręczników i nie mogą być reprodukowane w pracy, a badanie oraz interpretację powinien prowadzić psycholog. W tekście cytuj podręczniki Plopy dla SPR i SPR-2.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy chcesz badać postawy wobec dziecka z perspektywy dziecka młodszego niż 13 lat – SPR-2 obejmuje młodzież 13-20 lat
- •Gdy nie ma dostępu do psychologa uprawnionego do badania i interpretacji (narzędzie kategorii C)
- •Gdy potrzebujesz obiektywnej obserwacji zachowań wychowawczych, a nie deklarowanych czy spostrzeganych postaw
- •Gdy badasz reakcję rodzica na pojedyncze zdarzenie, a nie względnie trwałe postawy
- •Gdy nie masz możliwości ograniczenia wpływu aprobaty społecznej, która silnie obciąża samoopis rodzica
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Spostrzegane postawy rodzicielskie a samoocena młodzieży (SPR-2 i skala samooceny)
- Zgodność percepcji postaw rodzicielskich między rodzicem (SPR) a nastolatkiem (SPR-2)
- Nadmierna ochrona rodzicielska a poziom usamodzielnienia i zachowania ryzykowne adolescentów
- Akceptacja rodzicielska a nasilenie lęku i objawów depresyjnych u młodzieży
- Postawy rodzicielskie a style przywiązania w okresie dorastania
- Niekonsekwencja rodzicielska a zachowania problemowe i osiągnięcia szkolne
- Różnice między postawami matek i ojców wobec tego samego dziecka
- Postawy rodzicielskie a poczucie własnej skuteczności i kompetencji społecznych nastolatka
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Duża próba normalizacyjna i zróżnicowane normy
Wersję dla rodziców znormalizowano na wyjątkowo licznej próbie (3249 kobiet i 2786 mężczyzn), a normy stenowe zróżnicowano nie tylko płcią rodzica, lecz także jego wiekiem, wykształceniem oraz liczbą i wiekiem dzieci, co jest rzadkością wśród polskich narzędzi.
źródłoRzetelność SPR-2
Dla wersji Rodzice a Młodzież (SPR-2) wydawca podaje zgodność wewnętrzną powyżej 0,80 dla wszystkich pięciu skal postaw, a trafność czynnikową określa jako zadowalającą, potwierdzając pięcioczynnikową strukturę postaw.
źródłoSkrócenie wersji dla młodzieży
Wersję SPR-2 skrócono z pierwotnych 75 pozycji do 45 na arkusz, przy zachowaniu pięciu skal postaw i osobnych wariantów oceny matki i ojca, co potwierdza strona wydawcy.
źródłoPodobne narzędzia
KPR-Roc (Kwestionariusz Retrospektywnej Oceny Postaw Rodziców)
Mierzy postawy rodziców widziane retrospektywnie oczami dorosłego dziecka wspominającego dzieciństwo, a nie postawy aktualne w wersji samoopisowej rodzica.
Test Kompetencji Rodzicielskich
Ocenia kompetencje i umiejętności wychowawcze rodzica, a nie jego emocjonalne postawy wobec dziecka w pięciu wymiarach.
Skala Postaw Rodzicielskich M. Ziemskiej
Klasyczna, starsza polska koncepcja postaw rodzicielskich (akceptacja, nadmierne wymaganie, nadmierna ochrona, uznanie autonomii), teoretyczny poprzednik narzędzia Plopy.
Bibliografia
- Plopa M. (2008). Skala Postaw Rodzicielskich. Wersja dla rodziców. Podręcznik. Warszawa: Vizja Press & IT.
- Plopa M. (2008). Rodzice a młodzież. Teoria i metoda badania (SPR-2). Warszawa: Vizja Press & IT.
Źródła
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/SPR
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/SPR-2
- wydawcahttps://wydawnictwo.aeh.edu.pl/skala-postaw-rodzicielskich-wersja-dla-rodzicow/
Uwagi
Wpis obejmuje SPR (samoopis rodziców) i SPR-2 (Rodzice a Młodzież – ocena postaw rodziców przez adolescenta). Rzetelność: alfa Cronbacha dla wszystkich 5 postaw powyżej 0,80 (SPR-2, practest.com.pl) – dokładne wartości per skala DO WERYFIKACJI w podręczniku. Rozbieżność 45 vs 50 pozycji SPR-2 rozstrzygnięta (por. obliczanie.uwagi): SPR = 50 pozycji/wersję, SPR-2 = 45 pozycji/wersję; budowa.liczba_pozycji = null, bo wpis obejmuje oba narzędzia o różnej długości.
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-18.