Edynburska Skala Depresji Poporodowej
Edinburgh Postnatal Depression Scale
nasilenie objawów depresji poporodowej: anhedonia, poczucie winy, niepokój, ataki paniki, przemęczenie, zaburzenia snu, smutek, płaczliwość i myśli samobójcze w ostatnim tygodniu
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- J. L. Cox, J. M. Holden, R. Sagovsky (1987)
- Polska adaptacja
- tłumaczenie: E. Bielawska-Batorowicz (1995); walidacja psychometryczna: K. Kossakowska (2013)
- Grupa docelowa
- kobiety po urodzeniu dziecka (w polskiej walidacji badane między 4. a 12. tygodniem po porodzie); na świecie stosowana też przesiewowo w ciąży
- Czas badania
- ok. 5 minut
- Procedura
- samoopis; indywidualnie
Co bada ten test
Edynburska Skala Depresji Poporodowej mierzy nasilenie objawów depresji w okresie okołoporodowym. Powstała z tego samego powodu co Geriatryczna Skala Oceny Depresji, tylko dla innej grupy: ogólne narzędzia do pomiaru depresji zawierają wiele pozycji o objawach somatycznych, takich jak zaburzenia snu, zmęczenie, spadek energii, zmiany apetytu i masy ciała. U kobiety kilka tygodni po porodzie wszystkie te objawy są zwyczajnym następstwem porodu, karmienia nocnego i opieki nad noworodkiem, a nie oznaką depresji. Klasyczne skale zawyżały więc wyniki niemal wszystkim położnicom i były do przesiewu okołoporodowego bezużyteczne.
Autorzy skali rozwiązali problem, budując narzędzie wyłącznie z pozycji dotyczących sfery emocjonalnej i poznawczej. Dziesięć pozycji obejmuje: zdolność do przeżywania radości i śmiechu, oczekiwanie przyjemnych rzeczy, obwinianie siebie, niepokój i zamartwianie się, poczucie lęku lub paniki, poczucie przytłoczenia i niemożności poradzenia sobie, trudności ze snem wynikające z przygnębienia (a nie z opieki nad dzieckiem), smutek, płaczliwość oraz myśli o zrobieniu sobie krzywdy. Żadna pozycja nie pyta o zmęczenie, apetyt czy masę ciała, dzięki czemu wynik odzwierciedla stan psychiczny, a nie fizjologię połogu.
Dwie pierwsze pozycje mają szczególne znaczenie teoretyczne, bo dotyczą anhedonii, czyli utraty zdolności do przeżywania przyjemności. W depresji poporodowej to często najwcześniejszy i najbardziej charakterystyczny objaw, a jednocześnie ten, który kobiety najtrudniej wypowiadają wprost, bo kłóci się ze społecznym oczekiwaniem szczęścia po urodzeniu dziecka. Pozycja dziesiąta, dotycząca myśli o zrobieniu sobie krzywdy, ma z kolei znaczenie interwencyjne: podwyższona ocena wymaga natychmiastowej reakcji niezależnie od wyniku ogólnego.
Polska walidacja Kossakowskiej wyodrębniła dwa czynniki wyjaśniające 68,5 procent wariancji: objawy depresyjne oraz poczucie winy wraz z atakami paniki. W badaniach międzynarodowych najczęściej replikuje się model trójczynnikowy z wymiarami depresji, lęku i anhedonii. Skalę interpretuje się jednak w praktyce jednowymiarowo, poprzez wynik ogólny – podskale nie mają ustalonych norm ani progów. Warto pamiętać, że narzędzie mierzy nasilenie objawów w oknie ostatniego tygodnia i jest narzędziem przesiewowym, nie diagnostycznym.
Typowe zastosowanie
Najczęściej stosowane na świecie narzędzie przesiewowe w kierunku depresji okołoporodowej i jedyne w Polsce wpisane w praktykę systemową. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 16 sierpnia 2018 roku w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej wprowadziło obowiązek oceny ryzyka i nasilenia objawów depresji na trzech etapach: między 11. a 14. tygodniem ciąży, między 33. a 37. tygodniem oraz po porodzie, podczas wizyty patronażowej położnej. EPDS jest narzędziem rekomendowanym do tej oceny, między innymi przez Polskie Towarzystwo Położnych i wytyczne brytyjskiego NICE. Poza opieką położniczą skala pojawia się w badaniach naukowych nad rozpowszechnieniem depresji okołoporodowej, nad związkiem stanu psychicznego matki z przebiegiem ciąży i porodu, z laktacją i karmieniem piersią, z jakością więzi z dzieckiem i późniejszym rozwojem dziecka, a także w ocenie skuteczności programów wsparcia. Istnieją również walidacje skali dla ojców, wykorzystywane w badaniach nad depresją okołoporodową u mężczyzn, przy czym stosuje się tam inne, zwykle niższe progi.
Wymiary i podskale
Wynik ogólny (nasilenie objawów depresji okołoporodowej)10 pozycjizakres 0–30
Jedyny wskaźnik z ustalonymi progami interpretacyjnymi. Suma dziesięciu pozycji punktowanych od 0 do 3, zakres 0-30. Im wyższy wynik, tym większe nasilenie objawów. Rzetelność polskiej wersji bardzo wysoka: alfa Cronbacha 0,91, stabilność po tygodniu r = 0,761.
Czynnik objawów depresyjnych (polska analiza czynnikowa)
Pierwszy z dwóch czynników wyodrębnionych w polskiej walidacji, obejmujący rdzeń objawów obniżonego nastroju: smutek, płaczliwość, anhedonię i poczucie przytłoczenia. Wraz z drugim czynnikiem wyjaśnia 68,5 procent wariancji przy wskaźniku KMO równym 0,86. Czynnik nie ma odrębnych progów i nie jest interpretowany samodzielnie.
Czynnik poczucia winy i ataków paniki (polska analiza czynnikowa)
Drugi czynnik z polskiej walidacji, łączący obwinianie siebie z komponentą lękową (niepokój, zamartwianie się, poczucie paniki). Odpowiada temu, co w badaniach międzynarodowych wyodrębnia się zwykle jako podskalę lęku. W praktyce interpretuje się go jedynie jako wskazówkę jakościową do rozmowy z pacjentką.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Dziesięć krótkich stwierdzeń o samopoczuciu, do których badana wybiera jedną z czterech odpowiedzi opisowych. Pozycje sformułowane są prostym, potocznym językiem, bez terminologii klinicznej, i odnoszą się wprost do ostatnich siedmiu dni. Charakterystyczna jest zawartość: żadna pozycja nie dotyczy zmęczenia, apetytu, masy ciała ani snu rozumianego jako niedosypianie przy dziecku – jedyna pozycja o śnie pyta wyraźnie o trudności z zasypianiem wynikające z przygnębienia. To celowe pominięcie odróżnia narzędzie od ogólnych skal depresji i chroni przed myleniem depresji ze zwyczajnym obciążeniem połogu. Nie ma tu klasycznych pozycji odwróconych w rozumieniu skal Likerta; zamiast tego w oryginalnym arkuszu Coxa i współpracowników część pozycji ma odpowiedzi uporządkowane rosnąco (punktowane 0-1-2-3), a część malejąco (3-2-1-0), zwyczajowo pozycje 3 oraz 5-10. Polska publikacja walidacyjna opisuje jedynie punktację 0-3 dla każdej pozycji i nie podaje numerów pozycji z odwróconym porządkiem odpowiedzi, dlatego układ w konkretnym polskim arkuszu wymaga sprawdzenia w kluczu dołączonym do tego arkusza.
- Skala odpowiedzi
- Do każdego z dziesięciu stwierdzeń przypisane są cztery odpowiedzi opisowe, którym przyporządkowuje się punkty od 0 do 3, gdzie 3 zawsze oznacza największe nasilenie objawu. Odpowiedzi nie są jednolitą skalą częstości, tylko dopasowanymi do treści pytania sformułowaniami stopniującymi nasilenie. Rama czasowa to ostatnie siedem dni i należy ją wyraźnie podkreślić przy podawaniu skali, bo kobiety często odnoszą się spontanicznie do całego okresu od porodu. Wynik ogólny to suma dziesięciu pozycji, w zakresie od 0 do 30. Wypełnienie zajmuje około 5 minut, a badanie prowadzi się indywidualnie. Skala jest z założenia samoopisowa i może być wypełniana samodzielnie w domu, choć w praktyce położniczej podaje ją zwykle położna lub lekarz podczas wizyty.
- Normy i interpretacja
- Skala nie ma norm stenowych ani tenowych. Interpretacja opiera się na punkcie odcięcia. Dla polskiej wersji walidacja Kossakowskiej wskazała próg 13/14 punktów, przy którym czułość wyniosła 96,3 procent, a swoistość 92,9 procent, przy polu pod krzywą ROC równym 0,993. Oryginalny próg podany przez Coxa i współpracowników to 12/13. Warto rozumieć, skąd bierze się ta rozbieżność i dlaczego w literaturze międzynarodowej spotyka się jeszcze inne wartości. Punkt odcięcia dobiera się w zależności od celu badania. Wartości niższe, około 10-11 punktów, stosuje się w szerokim przesiewie populacyjnym, gdy priorytetem jest niepominięcie nikogo i akceptuje się większą liczbę wyników fałszywie dodatnich. Wartości wyższe, 13 i powyżej, stosuje się, gdy celem jest wskazanie prawdopodobnej depresji o nasileniu klinicznym. Duża metaanaliza danych indywidualnych uczestniczek wskazała, że próg co najmniej 11 punktów najlepiej równoważy czułość i swoistość w populacji ogólnej kobiet w ciąży i po porodzie. W polskich pracach domyślnym wyborem powinien być jednak próg 13/14 jako jedyny walidowany na polskiej próbie. Polska walidacja podaje też pomocniczy podział na przedziały wyznaczony metodą średniej i odchylenia standardowego: wyniki niskie to 0-4 punkty, przeciętne 5-15, wysokie powyżej 15 punktów. To podział opisowy, przydatny do charakterystyki próby, ale nie zastępuje punktu odcięcia. Niezależnie od wyniku ogólnego obowiązuje zasada nadrzędna: każda odpowiedź inna niż zerowa na pozycji dziesiątej, dotyczącej myśli o zrobieniu sobie krzywdy, wymaga natychmiastowej reakcji i bezpośredniej rozmowy, nawet gdy suma punktów jest niska.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Pomija objawy somatyczne mylące się z naturalnymi następstwami porodu i połogu (zmęczenie, niedosypianie, zmiany apetytu), przez co nadaje się do przesiewu tam, gdzie ogólne skale depresji zawodzą
- •Bardzo dobre parametry polskiej wersji: alfa Cronbacha 0,91, stabilność po tygodniu 0,761, korelacja z Inwentarzem Depresji Becka 0,836 oraz pole pod krzywą ROC 0,993 przy progu 13/14
- •Krótka i prosta: dziesięć pozycji i około 5 minut, możliwa do wypełnienia samodzielnie w domu, co ułatwia stosowanie w rutynowej opiece położniczej
- •Bezpłatna i osadzona w polskim systemie opieki: standard organizacyjny opieki okołoporodowej z 2018 roku przewiduje przesiew w kierunku depresji na trzech etapach ciąży i połogu, a autorzy oraz wydawca zezwalają na powielanie skali pod warunkiem cytowania źródła
Ograniczenia
- •Narzędzie przesiewowe, a nie diagnostyczne: wynik powyżej progu wskazuje na prawdopodobieństwo depresji i wymaga potwierdzenia oceną kliniczną
- •Punkt odcięcia nie jest uniwersalny – polska walidacja wskazuje 13/14, oryginał 12/13, a metaanalizy międzynarodowe sugerują 11 i więcej przy przesiewie populacyjnym; wybór progu istotnie zmienia odsetek wyników dodatnich
- •Polska walidacja opiera się na stosunkowo niewielkiej próbie 126 kobiet z jednego miasta, badanych między 4. a 12. tygodniem po porodzie, co ogranicza uogólnianie na inne okna czasowe i na okres ciąży
- •Silnie podatna na tendencję do przedstawiania się w korzystnym świetle: społeczne oczekiwanie, że matka po porodzie powinna być szczęśliwa, sprzyja zaniżaniu odpowiedzi, zwłaszcza gdy skalę podaje osoba z personelu medycznego
- •Zawiera pozycję o myślach o zrobieniu sobie krzywdy, co wymaga przygotowanej procedury reagowania; nie wolno stosować skali w badaniu anonimowym bez możliwości kontaktu z osobą, która udzieli na tej pozycji podwyższonej odpowiedzi
Budowa
- Liczba pozycji
- 10
- Format odpowiedzi
- samoopis: 10 twierdzeń o samopoczuciu w ostatnim tygodniu, do każdego 4 odpowiedzi punktowane 0-3
- Wersje
- EPDS – wersja standardowa 10-itemowa
Podskale
wynik ogólny (skala jednowymiarowa; w polskiej analizie czynnikowej 2 czynniki: objawy depresyjne oraz poczucie winy i ataki paniki)
- Zakres: 0–30
- Alfa Cronbacha: 0,91
Obliczanie wyników
- Metoda
- suma punktów za 10 pozycji (0-3 każda); wyższy wynik = większe nasilenie objawów depresji poporodowej
- Zakres wyniku
- 0–30
- Pozycje odwrócone
- brak danych (do weryfikacji)
- Uwagi
- W oryginalnym arkuszu Coxa i in. część pozycji ma odpowiedzi uporządkowane malejąco (punktowane 3-2-1-0); polska publikacja walidacyjna opisuje jedynie punktację 0-3 dla każdej pozycji, bez wskazania numerów pozycji odwróconych. DO WERYFIKACJI: numery pozycji punktowanych odwrotnie w polskim arkuszu (w oryginale zwyczajowo pozycje 3 i 5-10).
Jak policzyć wynik
Krok 1: sprawdź porządek odpowiedzi w arkuszu, którego używasz. To najważniejszy i najczęściej mylony etap. W tej skali nie odwraca się punktacji tak jak w skalach Likerta – zamiast tego w samym arkuszu część pozycji ma odpowiedzi wydrukowane od najłagodniejszej do najcięższej (punktowane 0-1-2-3), a część odwrotnie, od najcięższej do najłagodniejszej (punktowane 3-2-1-0). W oryginalnym arkuszu dotyczy to zwyczajowo pozycji 3 oraz 5-10. Polska publikacja walidacyjna nie podaje numerów pozycji z odwróconym porządkiem, więc bezwzględnie korzystaj z klucza dołączonego do konkretnego arkusza. Mechaniczne przypisanie 0 pierwszej odpowiedzi w każdej pozycji daje wynik całkowicie błędny.
Krok 2: zsumuj punkty. Każda z dziesięciu pozycji wnosi od 0 do 3 punktów, więc wynik ogólny mieści się w przedziale 0-30. Nie ma tu podskal z osobnymi progami – liczysz jedną sumę. Przy pojedynczym braku odpowiedzi w praktyce podstawia się średnią z pozostałych pozycji, ale przy skali dziesięciopozycyjnej każdy brak to 10 procent wyniku, więc arkusze z więcej niż jednym brakiem lepiej wyłączyć z analiz.
Krok 3: odczytaj wynik przez punkt odcięcia i uzasadnij jego wybór. Dla polskiej wersji domyślnym progiem jest 13/14, czyli wynik 14 punktów i wyższy wskazuje na podejrzenie depresji poporodowej. Jeśli świadomie wybierasz inny próg, na przykład 11 lub więcej za metaanalizami międzynarodowymi w celu szerokiego przesiewu, napisz o tym wprost i podaj powód. Pomocniczo możesz opisać rozkład próby przedziałami z polskiej walidacji: 0-4 wyniki niskie, 5-15 przeciętne, powyżej 15 wysokie.
Krok 4: osobno przeanalizuj pozycję dziesiątą i unikaj typowych błędów. Odpowiedź inna niż zerowa na pozycji o myślach o zrobieniu sobie krzywdy wymaga natychmiastowej reakcji niezależnie od sumy punktów – to reguła bezwzględna, nie zalecenie. W badaniach naukowych warto raportować odsetek takich odpowiedzi osobno. Pozostałe typowe błędy to: stosowanie progu oryginalnego 12/13 przy powoływaniu się na polską walidację, przenoszenie progów dla kobiet na badania ojców (dla ojców walidowane są progi niższe), traktowanie wyniku powyżej progu jako rozpoznania depresji oraz pomijanie ramy czasowej ostatnich siedmiu dni przy instruowaniu badanej.
Kalkulator wyniku
Wynik ma charakter poglądowy i edukacyjny – nie jest diagnozą. Interpretacja kliniczna wymaga specjalisty i pełnego kontekstu badania. Oryginalny punkt odcięcia Coxa i in.: 12/13. Niezależnie od wyniku ogólnego uwagę zwraca wysoka ocena pozycji o myślach samobójczych. źródło progów
Normy
- Typ norm
- punkty odcięcia (analiza ROC w polskiej walidacji) oraz przedziały niski/przeciętny/wysoki wyznaczone metodą srednia +/- SD
- Interpretacja
- polski punkt odcięcia: 13/14 punktów (czułość 96,3%, swoistość 92,9%; AUC = 0,993); oryginalny punkt odcięcia Coxa i in.: 12/13; w polskiej próbie wyniki niskie 0-4, przeciętne 5-15, wysokie powyżej 15 punktów; niezależnie od wyniku ogólnego uwagę zwraca wysoka ocena pozycji o myślach samobójczych
- Próba normalizacyjna
- N = 126 kobiet po porodzie (20-39 lat, M = 28,34, SD = 3,96), badanych 4-12 tygodni po porodzie, rekrutacja w gabinetach ginekologicznych i szkołach rodzenia w Łodzi (2007-2011)
Psychometria
- Alfa Cronbacha
- 0,91
- Stabilność (test-retest)
- r = 0,761 (p < 0,05) w odstępie tygodnia, N = 30; średnie z obu pomiarów bez różnic istotnych
- Trafność
- korelacja z Inwentarzem Depresji Becka r = 0,836 (p < 0,01); eksploracyjna analiza czynnikowa: 2 czynniki wyjaśniające 68,5% wariancji (KMO = 0,86); istotnie wyższe wyniki u kobiet z komplikacjami w ciąży/porodzie (p < 0,001); AUC krzywej ROC 0,993
Dostępność
- Typ
- Darmowy
- Zgoda autora / licencja
- zgoda generalna autorów i BJP na powielanie skali z powołaniem na źródło (Cox i in., 1987)
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Edinburgh Postnatal Depression Scale
- Construct
- Severity of postpartum depression symptoms over the past week: anhedonia, guilt, anxiety, panic attacks, feeling overwhelmed, sleep difficulties, sadness, tearfulness, and suicidal thoughts
- Target group
- Women after childbirth (in the Polish validation assessed 4-12 weeks postpartum); internationally also used for screening during pregnancy
- Response format
- Self-report: 10 statements about well-being during the past week, each with 4 response options scored 0-3
- Scoring
- Sum of the 10 items (0-3 each), total range 0-30; higher score = greater severity; in the original sheet some items have descending response order (scored 3-2-1-0) – item numbers not specified in the Polish validation paper
- Norms / interpretation
- Polish cut-off: 13/14 points (sensitivity 96.3%, specificity 92.9%, AUC = 0.993); original Cox et al. cut-off: 12/13; in the Polish sample low scores 0-4, average 5-15, high above 15 points; a high rating on the suicidal thoughts item warrants attention regardless of the total score
- Normative sample
- N = 126 women after childbirth (aged 20-39, M = 28.34, SD = 3.96), assessed 4-12 weeks postpartum, recruited at gynecological clinics and prenatal classes in Lodz (2007-2011)
- Procedure
- Self-report; individual administration
- Administration time
- Approx. 5 minutes
- Notes
- Polish translation by Bielawska-Batorowicz (1995), psychometric validation by Kossakowska (2013, Acta Universitatis Lodziensis. Folia Psychologica 17, 39-50, open access): alpha 0.91, test-retest r = 0.761 over one week, correlation with the Beck Depression Inventory r = 0.836, two-factor EFA solution explaining 68.5% of variance. The EPDS authors and the British Journal of Psychiatry permit reproduction of the scale provided the source is cited (Cox et al., 1987).
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Wersja oryginalna (EN)
- Artykuł źródłowy
- https://doi.org/10.1192/bjp.150.6.782
- Dostępność wersji EN
- darmowa do powielania z powołaniem na źródło (zgoda autorów i BJP w publikacji oryginalnej)
Podgląd arkusza
Arkusz jest dostępny u źródła: zobacz arkusz. Nie hostujemy kopii ze względu na brak jednoznacznej licencji redystrybucji.
Jak opisać w pracy dyplomowej
W rozdziale metodologicznym opisz: pełną nazwę polską i angielską ze skrótem, autorów oryginału (Cox, Holden, Sagovsky, 1987), źródło polskiego tłumaczenia (Bielawska-Batorowicz, 1995) oraz polskiej walidacji psychometrycznej (Kossakowska, 2013), liczbę pozycji (10), punktację 0-3 dla każdej pozycji, ramę czasową ostatnich siedmiu dni, zakres wyniku 0-30 oraz przyjęty punkt odcięcia wraz z uzasadnieniem wyboru. Zaznacz, że część pozycji ma w arkuszu odwrócony porządek odpowiedzi, i podaj, z jakiego arkusza i klucza korzystałaś lub korzystałeś. Podaj rzetelność z walidacji (alfa 0,91, N = 126) obok rzetelności uzyskanej we własnej próbie. Opisz też dokładnie moment pomiaru w cyklu okołoporodowym, bo wyniki w ciąży, we wczesnym połogu i kilka miesięcy po porodzie nie są wymienne – polska walidacja obejmowała okno od 4. do 12. tygodnia po porodzie.
W wynikach raportuj: średnią i odchylenie standardowe wyniku ogólnego, alfę Cronbacha własnej próby, odsetek badanych przekraczających przyjęty próg (a jeśli porównujesz progi, to odsetki przy każdym z nich) oraz osobno odsetek odpowiedzi niezerowych na pozycji dotyczącej myśli o zrobieniu sobie krzywdy. Rozkład wyników bywa silnie skośny w kierunku niskich wartości, więc sprawdź normalność i rozważ testy nieparametryczne albo analizę na zmiennej dychotomizowanej progiem. Przy porównaniach grup podawaj wielkości efektu (d Cohena, a przy zmiennej dychotomizowanej iloraz szans z przedziałem ufności), przy korelacjach współczynnik, poziom istotności i liczebność.
Licencja jest korzystna: autorzy skali oraz British Journal of Psychiatry jako właściciel praw zezwolili na wykorzystywanie i powielanie narzędzia pod warunkiem podania źródła, czyli cytowania publikacji Coxa i współpracowników z 1987 roku. Nie ma opłat licencyjnych. W pracy zacytuj oryginał, polskie tłumaczenie i polską walidację. Kwestie etyczne są tu jednak nietypowo ważne. Skala zawiera pozycję o myślach o zrobieniu sobie krzywdy, więc projekt musi przewidywać procedurę reagowania: nie wolno prowadzić badania w pełni anonimowego bez możliwości dotarcia do uczestniczki, w informacji dla badanych trzeba podać kontakty do pomocy (numer całodobowego wsparcia kryzysowego, kontakt do badacza), a protokół musi jasno określać, kto i w jakim trybie reaguje na wynik alarmowy. Komisja etyczna zwykle wprost o to pyta.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •W badaniach w pełni anonimowych, bez możliwości kontaktu z uczestniczką – skala zawiera pozycję o myślach o zrobieniu sobie krzywdy i wymaga procedury reagowania na wynik alarmowy
- •Jako podstawa rozpoznania depresji poporodowej lub decyzji o leczeniu – to narzędzie przesiewowe, a rozpoznanie wymaga oceny klinicznej, najlepiej wywiadu ustrukturyzowanego
- •U kobiet poza okresem okołoporodowym oraz w populacji ogólnej – celowe pominięcie objawów somatycznych, będące zaletą w połogu, poza tym kontekstem oznacza utratę istotnej części obrazu klinicznego
- •Gdy głównym przedmiotem zainteresowania jest lęk okołoporodowy – wymiar lękowy jest w skali obecny, ale podskala lęku nie ma ustalonych progów i w badaniach okazuje się narzędziem o ograniczonej wartości; lepiej dołożyć osobne narzędzie lękowe
- •Do monitorowania drobnych zmian nasilenia objawów w trakcie leczenia farmakologicznego – skala jest krótka i przesiewowa, więc do pomiaru powtarzanego z dużą częstotliwością lepiej nadają się narzędzia o większej rozdzielczości
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Nasilenie objawów depresji poporodowej a wsparcie społeczne otrzymywane od partnera i rodziny w pierwszych miesiącach po porodzie
- Przebieg porodu i wystąpienie komplikacji okołoporodowych a ryzyko depresji poporodowej
- Karmienie piersią a nasilenie objawów depresyjnych u kobiet w połogu: kierunek i siła związku
- Objawy depresji poporodowej a jakość więzi matki z dzieckiem i poczucie kompetencji rodzicielskiej
- Porównanie odsetka wyników dodatnich przy różnych punktach odcięcia EPDS (11, 13 i 14 punktów) w tej samej próbie polskich położnic
- Depresja okołoporodowa u ojców: zastosowanie EPDS w badaniu mężczyzn w pierwszym półroczu po narodzinach dziecka
- Realizacja przesiewu w kierunku depresji okołoporodowej w praktyce położnych środowiskowych: bariery i ułatwienia we wdrażaniu standardu opieki okołoporodowej
- Objawy depresyjne w ciąży jako predyktor objawów depresyjnych w połogu: badanie podłużne z pomiarem w trzecim trymestrze i po porodzie
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Polska walidacja psychometryczna
Na próbie 126 kobiet badanych między 4. a 12. tygodniem po porodzie polska wersja uzyskała alfę Cronbacha 0,91 i stabilność po tygodniu r = 0,761. Korelacja z Inwentarzem Depresji Becka wyniosła 0,836, co potwierdza trafność zbieżną. Analiza ROC wskazała punkt odcięcia 13/14 punktów przy czułości 96,3 procent i swoistości 92,9 procent oraz polu pod krzywą 0,993. Kobiety, u których wystąpiły komplikacje w ciąży lub w czasie porodu, uzyskiwały wyniki istotnie wyższe.
źródłoOptymalny punkt odcięcia w skali międzynarodowej
Metaanaliza danych indywidualnych uczestniczek obejmująca badania nad trafnością przesiewową skali u kobiet w ciąży i po porodzie wykazała, że próg co najmniej 11 punktów najlepiej równoważy czułość i swoistość względem rozpoznania depresji dużej postawionego wywiadem ustrukturyzowanym. Progi 10 i 13 pozostają w powszechnym użyciu i odpowiadają odmiennym celom: szerokiemu przesiewowi oraz wskazaniu przypadków o nasileniu klinicznym.
źródłoStruktura czynnikowa
Polska walidacja wyodrębniła dwa czynniki wyjaśniające 68,5 procent wariancji (objawy depresyjne oraz poczucie winy i ataki paniki) przy wskaźniku KMO 0,86. W badaniach zagranicznych na dużych próbach najczęściej replikowany jest model trójczynnikowy z wymiarami depresji, lęku i anhedonii, stabilny w różnych momentach okresu okołoporodowego i w różnych grupach ryzyka. Podskale nie mają jednak ustalonych progów i skalę interpretuje się przez wynik ogólny.
źródłoPozycja o myślach o zrobieniu sobie krzywdy
Metaanaliza danych indywidualnych porównująca pełną skalę z wersją bez pozycji dziesiątej wykazała, że korelacja wyników obu wariantów wynosi 0,998, a czułość i swoistość są równoważne przy wszystkich progach. Oznacza to, że pozycja ta nie jest potrzebna do trafności przesiewowej, natomiast zachowuje wartość interwencyjną jako sygnał wymagający natychmiastowej reakcji. Autorzy zwracają uwagę, że pozycja nie dotyczy wprost myśli samobójczych i bywa rozumiana jako obawa przed przypadkowym zrobieniem sobie krzywdy.
źródłoOsadzenie w polskim systemie opieki okołoporodowej
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 16 sierpnia 2018 roku w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej wprowadziło obowiązkową ocenę ryzyka i nasilenia objawów depresji na trzech etapach: między 11. a 14. tygodniem ciąży, między 33. a 37. tygodniem oraz po porodzie podczas wizyty patronażowej położnej. EPDS jest narzędziem rekomendowanym do tej oceny w polskich opracowaniach przeglądowych i w wytycznych towarzystw zawodowych, co czyni ją jedyną skalą przesiewową w kierunku depresji formalnie osadzoną w polskiej praktyce systemowej.
źródłoPodobne narzędzia
BDI-II (Inwentarz Depresji Becka)
Ogólne narzędzie do pomiaru nasilenia depresji u dorosłych, z wyraźnym udziałem pozycji somatycznych (sen, apetyt, energia, zmęczenie). W okresie okołoporodowym te właśnie pozycje zawyżają wynik u kobiet zdrowych. Koreluje z EPDS wysoko (0,836), ale do przesiewu w połogu jest znacznie mniej odpowiedni.
PHQ-9 (Kwestionariusz Zdrowia Pacjenta)
Dziewięć pozycji odpowiadających wprost kryteriom depresji według DSM, stosowany jako uniwersalne narzędzie przesiewowe w opiece podstawowej. W okresie okołoporodowym bywa używany zamiennie z EPDS, ale zawiera pozycje o śnie, energii i apetycie, więc dzieli problem objawów somatycznych typowych dla połogu.
HADS (Szpitalna Skala Lęku i Depresji)
Także celowo pomija objawy somatyczne, ale mierzy równolegle dwa odrębne wymiary: lęk i depresję. Warto po nią sięgnąć, gdy pytanie badawcze dotyczy lęku okołoporodowego, którego EPDS nie mierzy w sposób nadający się do odrębnej interpretacji.
GAD-7 (Skala Lęku Uogólnionego)
Nie mierzy depresji, tylko nasilenie lęku uogólnionego. Naturalne uzupełnienie EPDS w badaniach okołoporodowych, gdzie lęk i depresja często współwystępują, a skala edynburska nie pozwala ich rozdzielić.
GDS (Geriatryczna Skala Oceny Depresji)
Zbudowana na tej samej zasadzie, czyli z celowym pominięciem objawów somatycznych, ale dla zupełnie innej grupy – osób w wieku podeszłym. Wymieniamy ją jako przykład tej samej strategii konstrukcyjnej, a nie jako alternatywę dla badań okołoporodowych.
Bibliografia
- Kossakowska, K. (2013). Edynburska skala depresji poporodowej – właściwości psychometryczne i charakterystyka. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Psychologica, 17, 39-50. DOI: 10.18778/1427-969X.17.03
- Cox, J. L., Holden, J. M., Sagovsky, R. (1987). Detection of postnatal depression. Development of the 10-item Edinburgh Postnatal Depression Scale. British Journal of Psychiatry, 150, 782-786.
- Bielawska-Batorowicz, E. (1995). Determinanty spostrzegania dziecka przez rodziców w okresie poporodowym. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Źródła
- artykuł open accesshttps://czasopisma.uni.lodz.pl/FoliaPsychologica/article/view/19208
- repozytoriumhttps://bazhum.muzhp.pl/media/texts/acta-universitatis-lodziensis-folia-psychologica/2013-tom-17/acta_universitatis_lodziensis_folia_psychologica-r2013-t17-s39-50.pdf
- artykuł open accesshttps://doi.org/10.1192/bjp.150.6.782
- innehttps://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20180001756
- artykuł open accesshttps://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7656313/
- innehttps://www.nature.com/articles/s41598-023-29114-w
- artykuł open accesshttps://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8784492/
Uwagi
arkusz w aneksie artykułu: NIE (artykuł walidacyjny Kossakowskiej nie zawiera pełnej treści polskiej wersji skali; tłumaczenie Bielawskiej-Batorowicz z 1995 r.). Wszystkie liczby (alfa 0,91, test-retest 0,761, r z BDI 0,836, czułość/swoistość, przedziały, N) z pełnego tekstu OA (PDF w bazhum). Punkt odcięcia: rozbieżność między oryginałem (12/13) a polską walidacją (13/14) – dla polskiej wersji rekomendowane 13/14. Czas badania ok. 5 minut wg oryginalnej publikacji Coxa i in.
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-19.