Skala Dojrzałości Umysłowej COLUMBIA
Columbia Mental Maturity Scale (CMMS)
dojrzałość umysłowa
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- Burgemeister, Blum, Lorge
- Polska adaptacja
- Ciechanowicz (polska standaryzacja) (1990)
- Grupa docelowa
- dzieci w wieku 3;5-9;11, w tym dzieci z opóźnieniem rozwoju, zaburzeniami słuchu i ruchu (technika niewerbalna)
- Procedura
- wykonaniowy, niewerbalny; indywidualnie
Co bada ten test
Skala Dojrzałości Umysłowej Columbia mierzy dojrzałość umysłową rozumianą jako zdolność rozumowania, przede wszystkim rozumowania indukcyjnego na materiale obrazkowym. Dziecko ogląda kolejne plansze, na których umieszczono kilka rysunków, i ma wskazać ten jeden, który nie pasuje do pozostałych. Aby to zrobić, musi najpierw odkryć zasadę porządkującą pozostałe elementy: podobieństwo wyglądu, wspólną funkcję, przynależność do jednej kategorii, relację ilościową albo inną regułę. Wykrycie tej zasady pozwala logicznie wykluczyć jeden rysunek.
Najważniejszą cechą narzędzia jest jego bezsłowność. Badany nie musi nic mówić ani pisać, a odpowiedź daje samym wskazaniem, nawet gestem lub spojrzeniem. Skalę stworzono właśnie z tego powodu: pierwotnie po to, aby móc oceniać rozwój umysłowy dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym, u których klasyczne skale inteligencji zaniżają wynik z powodu ograniczeń mowy i sprawności ruchowej. W praktyce stosowano ją także u dzieci niesłyszących, z afazją, z zaburzeniami motorycznymi i z niepełnosprawnością intelektualną, a więc wszędzie tam, gdzie bariera językowa lub ruchowa uniemożliwia rzetelny pomiar zwykłymi metodami.
Test nie ma podskal ani wskaźników cząstkowych: daje jeden wynik ogólny odnoszony do wieku dziecka. To zarazem jego ograniczenie, bo nie pozwala na analizę profilową i nie wskazuje, które funkcje poznawcze są mocne, a które słabe. W wersji polskiej narzędzie funkcjonuje jako metoda archiwalna: polska standaryzacja pochodzi z 1990 roku (Anna Ciechanowicz, podręcznik wydany w 1992 roku przez Pracownię Testów Psychologicznych PTP), a test nie figuruje w bieżącej ofercie wydawcy ani w katalogach z lat 2022/2023 i 2025/2026. Egzemplarze pozostają w testotekach uczelnianych i bywają nadal wykorzystywane, co przy normach sprzed ponad trzydziestu lat jest realnym problemem diagnostycznym, a nie tylko formalnym zastrzeżeniem.
Typowe zastosowanie
Historycznie narzędzie stosowano w diagnozie rozwoju umysłowego dzieci, u których badanie klasyczną skalą inteligencji jest niemiarodajne: z mózgowym porażeniem dziecięcym, z zaburzeniami mowy i afazją, niesłyszących, z ograniczeniami sprawności ruchowej, a także jako szybkie narzędzie przesiewowe u dzieci rozwijających się prawidłowo. W polskiej praktyce skala jest dziś metodą archiwalną. Jej rolę przejęły nowsze narzędzia niewerbalne z aktualnymi normami, a sama Columbia bywa jeszcze wykorzystywana w testotekach akademickich i w badaniach historycznych, gdzie służy raczej jako punkt odniesienia niż jako narzędzie diagnozy. W literaturze walidacyjnej nowszych testów PTP pojawia się natomiast jako kryterium zewnętrzne: wyniki Dziecięcej Skali Rozwojowej korelowano z wynikami skali Columbia zebranymi półtora roku po badaniu.
Wymiary i podskale
Wynik ogólny (dojrzałość umysłowa)
Jedyny interpretowany wskaźnik. Powstaje z liczby poprawnych wskazań i odnoszony jest do wieku dziecka. Skala nie ma podziału na podtesty ani grupy zadań, co uniemożliwia analizę profilową i było przedmiotem krytyki już w latach siedemdziesiątych. Wynik interpretuje się wyłącznie jako ogólny poziom zdolności rozumowania, bez wnioskowania o poszczególnych funkcjach poznawczych.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Materiałem są plansze z kilkoma kolorowymi rysunkami przedstawiającymi ludzi, zwierzęta, rośliny, figury geometryczne i przedmioty codziennego użytku, uporządkowane według rosnącego stopnia trudności. Polska wersja opisywana jest jako zestaw 70 plansz: trzy zadania próbne służące wyjaśnieniu zasady oraz 67 zadań właściwych, rozłożonych na osiem poziomów wieku, przy czym dziecku prezentuje się tylko plansze przewidziane dla jego poziomu, a nie cały zestaw. Amerykańskie wydanie trzecie z 1972 roku opisywane jest natomiast jako 92 zadania klasyfikacyjne dla dzieci w wieku od 3;6 do 9;11 [DO WERYFIKACJI: rozbieżność liczby plansz między polskim opisem (70) a wydaniem amerykańskim (92) wymaga sprawdzenia w podręczniku Ciechanowicz z 1992 roku; wcześniejsza wersja amerykańska z 1959 roku liczyła 100 plansz]. Skala nie dzieli się na podtesty. Treść plansz jest materiałem testowym i nie jest tu odtwarzana.
- Skala odpowiedzi
- Nie ma skali odpowiedzi. Dziecko wskazuje na planszy jeden rysunek, a badający zapisuje wybór jako poprawny albo błędny. Instrukcja wymaga wskazywania, a nie nazywania rysunków, co w praktyce bywa trudne do wyegzekwowania: literatura odnotowuje, że dzieci wolą nazywać obrazki i po korekcie tracą pewność co do własnych odpowiedzi. Badanie jest indywidualne, bez ograniczenia czasu na pojedyncze zadanie; w literaturze podaje się przeciętny czas rzędu 20-30 minut. Przewidziano regułę przerwania badania po serii błędnych odpowiedzi, dzięki czemu dziecko nie mierzy się z zadaniami znacznie przekraczającymi jego poziom.
- Normy i interpretacja
- Polskie normy pochodzą z badania standaryzacyjnego przeprowadzonego w 1990 roku (Anna Ciechanowicz), opublikowanego w podręczniku w 1992 roku przez Pracownię Testów Psychologicznych PTP. Ich zasadniczą wadą jest wiek: normy liczą ponad trzydzieści lat, powstały w innej rzeczywistości edukacyjnej i przed upowszechnieniem wychowania przedszkolnego w obecnej formie. Zjawisko Flynna, czyli systematyczny wzrost surowych wyników testów inteligencji w kolejnych pokoleniach, oznacza, że stosowanie przestarzałych norm zawyża wynik przeliczony współczesnego dziecka. W diagnozie ma to praktyczne konsekwencje: może prowadzić do niedoszacowania trudności i do nieprzyznania dziecku potrzebnego wsparcia. Z tego powodu wyniku uzyskanego na normach z 1990 roku nie należy dziś traktować jako podstawy orzeczenia ani opinii. DO WERYFIKACJI: typ skali przeliczeniowej, liczebność i skład próby normalizacyjnej oraz dokładny przedział wieku objęty polskimi normami. Źródła podają rozbieżnie przedział 3;5-9;11 oraz 4-10 lat; dane znajdują się wyłącznie w podręczniku Ciechanowicz z 1992 roku. Nie znaleziono opracowania recenzowanego, które podawałoby te wartości.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Całkowicie bezsłowna procedura: odpowiedzią jest wskazanie, więc pomiar nie zależy od mowy ani od sprawnego pisania i rysowania
- •Zaprojektowana specjalnie z myślą o dzieciach z mózgowym porażeniem dziecięcym i innymi ograniczeniami ruchowymi lub werbalnymi, gdzie klasyczne skale zaniżają wynik
- •Krótkie i dobrze tolerowane badanie (rzędu 20-30 minut), z regułą przerwania chroniącą dziecko przed serią zadań zbyt trudnych
- •Materiał obrazkowy przedstawia obiekty rozpoznawalne dla większości dzieci, co obniża próg wejścia w zadanie
- •Prosta zasada zadania (wskaż element, który nie pasuje) łatwa do wyjaśnienia dzięki zadaniom próbnym
Ograniczenia
- •Polskie normy pochodzą z 1990 roku i są przestarzałe; z powodu efektu Flynna zawyżają wynik współczesnego dziecka, więc nie nadają się do diagnozy ani do orzecznictwa
- •Test nie figuruje w bieżącej ofercie Pracowni Testów Psychologicznych PTP (sprawdzono katalogi 2022/2023 i 2025/2026), więc nie ma legalnego źródła nowych materiałów ani wsparcia wydawcy
- •Brak podziału na podtesty uniemożliwia analizę profilową: wynik to jedna liczba, bez informacji o mocnych i słabych stronach dziecka
- •Brak wersji równoległej, co utrudnia badanie powtarzane i zwiększa ryzyko efektu wprawy
- •Wyniki polskiego badania z 1975 roku na wersji amerykańskiej z 1959 roku wskazywały na niską stabilność (rtt = 0,59 po 20-22 dniach) i niskie korelacje ze skalą Wechslera dla dzieci (0,39 dla skali pełnej), poniżej progu przyjętego przez autorkę badania
- •Odnotowywano nierównomierną gradację trudności plansz i tendencję dzieci do perseweracji tej samej pozycji odpowiedzi
- •Nazwy obiektów na części plansz bywały trudne do rozpoznania, co dodatkowo wiąże wynik ze znajomością przedmiotów, a więc z doświadczeniem kulturowym
Budowa
- Liczba pozycji
- 70
- Format odpowiedzi
- 3 zadania próbne + 67 zadań właściwych, 8 poziomów wieku; badanie indywidualne, niewerbalne
Obliczanie wyników
- Metoda
- Wynik surowy = liczba poprawnych wskazań w zadaniach właściwych (67 zadań; wejście do skali zależne od poziomu wieku, reguła przerwania po serii błędów wg podręcznika); 3 zadania próbne nie są punktowane, a plansze pominięte przy wyższych poziomach wejścia zalicza się wg zasad podręcznika. Wynik surowy przelicza się na normy ze standaryzacji z 1990 roku (przestarzałe – zawyżają wyniki przeliczone).
- Pozycje odwrócone
- brak danych (do weryfikacji)
Jak policzyć wynik
Krok 1: przeprowadź badanie indywidualnie, zaczynając od zadań próbnych, które służą wyjaśnieniu zasady, a nie punktacji. Wejście do właściwej części skali zależy od poziomu wieku dziecka: nie prezentuje się wszystkich plansz, tylko te przewidziane dla danego poziomu.
Krok 2: egzekwuj wskazywanie, a nie nazywanie rysunków. To nie jest formalność: nazywanie zmienia charakter zadania i wprowadza komponent werbalny, którego skala z założenia unika.
Krok 3: zapisuj każdą odpowiedź jako poprawną albo błędną i przerwij badanie zgodnie z regułą przerwania podaną w podręczniku, po odpowiednio długiej serii błędów. Kontynuowanie badania mimo spełnienia reguły przerwania psuje porównywalność wyniku i obciąża dziecko.
Krok 4: policz wynik surowy jako liczbę poprawnych wskazań, uwzględniając zasady punktowania plansz pominiętych na wyższych poziomach wejścia (opisane w podręczniku).
Krok 5: zachowaj szczególną ostrożność przy przeliczaniu na normy. Tabele pochodzą ze standaryzacji z 1990 roku. Jeżeli mimo wszystko z nich korzystasz, podaj rok normalizacji przy każdym raportowanym wyniku przeliczonym i skomentuj kierunek zniekształcenia (przestarzałe normy zawyżają wynik). W pracy badawczej bezpieczniej jest analizować wyłącznie wyniki surowe i traktować test jako miarę porządkową w obrębie własnej próby.
Dostępność
- Typ
- Dostępność nieznana
- Wydawca / źródło
- Wydawca polskiej wersji: Pracownia Testów Psychologicznych PTP (podręcznik: polska standaryzacja 1990, wyd. 1992); obecnie brak w sklepie practest.com.pl
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Columbia Mental Maturity Scale (CMMS)
- Construct
- mental maturity
- Target group
- children aged 3;5-9;11, including children with developmental delay and hearing or motor impairments (nonverbal technique)
- Response format
- 3 practice tasks + 67 proper tasks, 8 age levels; individual, nonverbal administration
- Procedure
- performance-based, nonverbal; individual administration
- Notes
- Archival method: Polish standardization from 1990 (A. Ciechanowicz), norms outdated; the test is absent from the current publisher's catalog (publishing status to be checked). In nonverbal assessment it is being replaced by newer instruments (e.g. the PTONI continues the CMMS approach). [TO VERIFY]: year of the original CMMS, norms, Polish psychometrics.
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Podgląd arkusza
Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy. Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak opisać w pracy dyplomowej
Jeśli rozważasz użycie tej skali w pracy dyplomowej, najpierw zadaj sobie pytanie, czy nie ma nowszego narzędzia. W większości zastosowań odpowiedź brzmi tak: aktualne normy mają Testy Matryc Ravena, CFT 1-R oraz nowsze niewerbalne testy inteligencji. Uzasadniony wybór skali Columbia to sytuacja, w której badasz samo narzędzie, prowadzisz badania historyczne albo porównawcze, albo dysponujesz danymi archiwalnymi zebranymi tym testem.
Jeżeli jednak jej używasz, opisz w metodologii: pełną nazwę i skrót, autorów oryginału (Burgemeister, Blum, Lorge) oraz autorkę polskiej standaryzacji (Anna Ciechanowicz, standaryzacja 1990, podręcznik 1992), charakter zadania (bezsłowne wskazywanie elementu niepasującego), procedurę indywidualną, liczbę plansz i poziomy wieku oraz, wprost i wyraźnie, rok norm. Zaznacz, że narzędzie nie jest obecnie wydawane i wskaż, skąd pochodzi egzemplarz (testoteka uczelniana).
W analizie wyników preferuj wyniki surowe. Jeżeli podajesz wyniki przeliczone, potraktuj przestarzałość norm jako oddzielny punkt w ograniczeniach pracy i omów efekt Flynna. Nie porównuj wyników przeliczonych z tej skali z wynikami przeliczonymi z testów o współczesnych normach: to porównanie jest nieuprawnione, bo układy odniesienia dzieli ponad trzydzieści lat.
Raportuj rzetelność ostrożnie. Jedyne łatwo dostępne polskie dane liczbowe pochodzą z badania z 1975 roku prowadzonego na amerykańskiej wersji z 1959 roku, a nie na polskiej standaryzacji z 1990 roku, i nie wolno ich przypisywać wersji standaryzowanej przez Ciechanowicz. Wartości rzetelności polskiej wersji znajdują się wyłącznie w podręczniku z 1992 roku.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy wynik ma służyć orzeczeniu, opinii lub decyzji o wsparciu dziecka; normy z 1990 roku zawyżają wynik i mogą doprowadzić do przeoczenia realnych trudności
- •Gdy potrzebujesz analizy profilowej mocnych i słabych stron poznawczych; skala daje wyłącznie jeden wynik ogólny
- •Gdy chcesz porównać wyniki przeliczone z wynikami innych, współcześnie znormalizowanych testów
- •Gdy badasz dzieci starsze niż objęte skalą lub młodzież; zakres wiekowy kończy się w wieku wczesnoszkolnym
- •Gdy planujesz pomiar powtarzany w krótkim odstępie; brak wersji równoległej oznacza duże ryzyko efektu wprawy
- •Gdy nie masz legalnego dostępu do egzemplarza i podręcznika; test nie jest obecnie wydawany, a stosowanie kopii materiału testowego narusza prawa wydawcy
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Wartość diagnostyczna metod bezsłownych w ocenie rozwoju umysłowego dzieci z ograniczeniami mowy
- Aktualność norm testów psychologicznych: efekt Flynna na przykładzie narzędzi wycofanych z obiegu
- Porównanie wyników testu bezsłownego i skali inteligencji u dzieci w wieku przedszkolnym
- Metody archiwalne w polskich testotekach uczelnianych: przegląd i ocena przydatności
- Rozumowanie indukcyjne na materiale obrazkowym a gotowość szkolna
- Trafność kryterialna narzędzi niewerbalnych w diagnozie dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Geneza i wersje oryginału
Skalę opracowali Bessie Burgemeister, Lucille Hollander Blum i Irving Lorge na Uniwersytecie Columbia w Nowym Jorku w latach 1947-1959. Pierwsza postać liczyła 85 plansz i zbadano nią 521 dzieci w wieku 5-13 lat oraz grupę 147 osób z porażeniami mózgowymi. Po przebudowie skala liczyła 100 plansz, którymi przebadano 957 dzieci w wieku 3-13 lat; standaryzację opublikowano w 1954 roku, a po krytyce użytkowników zrewidowano ją w 1959 roku, wymieniając 17 plansz. Wydanie trzecie z 1972 roku opisywane jest jako 92 zadania klasyfikacyjne dla dzieci w wieku 3;6-9;11.
źródłoPolska ocena rzetelności i trafności (1975, wersja amerykańska z 1959 roku)
W badaniu przeprowadzonym w siedmiu warszawskich przedszkolach na 96 chłopcach w wieku od 5;11 do 7;1 uzyskano współczynnik stabilności rtt = 0,59 przy powtórzeniu badania po 20-22 dniach, czyli wartość zbyt niską, aby uznać skalę za rzetelną według przyjętego kryterium 0,80. Trafność kongruencyjna oceniana korelacją ze skalą Wechslera dla dzieci wyniosła 0,39 dla skali pełnej, 0,36 dla skali słownej i 0,29 dla skali bezsłownej (wszystkie istotne na poziomie 0,01), a więc poniżej przyjętego przez autorkę kryterium 0,45. Uwaga: badanie dotyczyło amerykańskiej wersji z 1959 roku, a nie polskiej standaryzacji z 1990 roku, i nie wolno tych wartości przypisywać wersji Ciechanowicz.
źródłoTrafność w badaniach zagranicznych
Autorzy oryginału podawali korelacje z testem Termana-Merrill w przedziale od 0,66 do 0,86 w zależności od wieku, na próbie 957 dzieci. Inne badania dawały wyniki znacznie niższe: korelacja ze skalą pełną Wechslera na poziomie 0,49 (Estes, Kodman, Akel, 1959), 0,39 w badaniu Johnsona, Neely i Allinga oraz 0,39-0,45 w badaniu Levinsona i Blocka na dzieciach przedszkolnych. Badania francuskie na 400 dzieciach wykazały ponadto, że normy amerykańskie zawyżały ocenę dzieci francuskich między 8. a 10. rokiem życia, co jest klasycznym przykładem ryzyka przenoszenia norm między populacjami.
źródłoZnane słabości konstrukcyjne
W literaturze odnotowano: brak wersji równoległej, brak podziału plansz na podtesty lub grupy wieku (co uniemożliwia pełniejszą analizę wyników), nierównomierną gradację trudności plansz, tendencję dzieci do perseweracji tej samej pozycji odpowiedzi oraz trudność rozpoznania niektórych przedstawionych obiektów. Zwracano też uwagę na efekt kolejności: dzieci badane najpierw skalą Columbia lepiej radziły sobie potem z niektórymi próbami Stanforda-Bineta, co wskazuje na uczenie się w trakcie badania.
źródłoStatus wydawniczy w Polsce
Skala Dojrzałości Umysłowej Columbia nie występuje jako produkt w katalogach Pracowni Testów Psychologicznych PTP z lat 2022/2023 ani 2025/2026; pojawia się w nich wyłącznie jako narzędzie kryterialne w opisach trafności innych testów (m.in. Dziecięcej Skali Rozwojowej i Testu Matryc Ravena w wersji Kolorowej) oraz w rysie historycznym Pracowni jako jedno z pierwszych narzędzi wydanych na polskim rynku. Egzemplarze pozostają natomiast w testotekach uczelnianych, na przykład w katalogu testoteki Akademii Pedagogiki Specjalnej.
źródłoPodobne narzędzia
Testy Matryc Ravena (wersja Kolorowa, TMK)
Aktualnie wydawana alternatywa dla dzieci: również niewerbalna i oparta na rozumowaniu indukcyjnym, ale w formacie matryc. Wydawca zaznacza jednak, że polskie normy TMK pochodzą ze standaryzacji z 1991 roku i weryfikacja sugeruje, że mogą być nieco zaniżone, więc problem aktualności norm dotyczy jej w mniejszym stopniu, ale nie znika.
CFT 1-R (Neutralny Kulturowo Test Inteligencji Cattella, wersja 1 zrewidowana)
Współczesne narzędzie niewerbalne dla dzieci 4-9 lat z nowszą polską normalizacją (dziesięć grup wieku, próba 1402 dzieci) i podziałem na dwie części, co umożliwia analizę profilową. Wymaga jednak rozbudowanych instrukcji słownych, więc nie zastępuje Columbii u dzieci niesłyszących.
PTONI (Podstawowy Test Inteligencji Niewerbalnej)
Nowsze polskie narzędzie kontynuujące ideę bezsłownego pomiaru rozumowania, wydawane przez Pracownię Testów Psychologicznych i Pedagogicznych w Gdańsku. Wskazywane jako współczesny zamiennik skali Columbia. Brak osobnego wpisu w tej bazie.
WISC-R / WISC-V (Skala Inteligencji Wechslera dla Dzieci)
Pełna skala inteligencji z ilorazem ogólnym i wskaźnikami złożonymi, wymagana w diagnozie klinicznej. W badaniach walidacyjnych służyła jako kryterium dla skali Columbia, z niskimi korelacjami rzędu 0,39.
DSR / DSR Plus (Dziecięca Skala Rozwojowa)
Ocena rozwoju psychomotorycznego dzieci od 2. miesiąca do 3. roku życia, a więc młodszych niż objęte skalą Columbia. W badaniach trafności prognostycznej DSR wyniki skali Columbia posłużyły jako kryterium zebrane półtora roku po badaniu.
Bibliografia
- Ciechanowicz, A. (1992). Skala Dojrzałości Umysłowej Columbia. Podręcznik. Polska standaryzacja 1990. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Źródła
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- innehttps://books.google.com/books/about/Skala_Dojrza%C5%82o%C5%9Bci_Umys%C5%82owej_Columbia.html?id=uYr0KwAACAAJ
- repozytoriumhttps://www.aps.edu.pl/media/s3clo1ag/katalogo.pdf
- artykuł open accesshttps://bazhum.muzhp.pl/media/texts/studia-philosophiae-christianae/1975-tom-11-numer-1/studia_philosophiae_christianae-r1975-t11-n1-s215-224.pdf
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/files/Katalog_Pracowni_Testow_Psychologicznych_PTP_2025-2026.pdf
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/files/Katalog_2022-2023.pdf
- innehttps://marketplace.unl.edu/buros/columbia-mental-maturity-scale-third-edition.html
Uwagi
Metoda archiwalna: polska standaryzacja z 1990 r. (A. Ciechanowicz), normy nieaktualne; test nie figuruje w bieżącej ofercie practest.com.pl (status wydawniczy – sprawdzać). W diagnozie niewerbalnej zastępowana nowszymi narzędziami (np. PTONI kontynuuje założenia CMMS). DO WERYFIKACJI: rok oryginału CMMS, normy, psychometria polska.
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-17.