Kwestionariusz Nadziei Podstawowej
Basic Hope Inventory
Nadzieja podstawowa
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- Trzebiński, Zięba (2003)
- Grupa docelowa
- młodzież szkolna (powyżej 16. roku życia) lub studiująca oraz dorośli z wykształceniem co najmniej średnim
- Czas badania
- ok. 10 minut
- Procedura
- samoopis; indywidualnie lub grupowo
Co bada ten test
BHI-12 mierzy nadzieję podstawową – i pierwsza rzecz, jaką trzeba zrozumieć, to że nie jest to nadzieja w potocznym sensie. Nie chodzi o oczekiwanie, że konkretna sprawa dobrze się skończy, ani o wiarę we własne możliwości osiągnięcia celu. Nadzieja podstawowa w ujęciu Trzebińskiego i Zięby to przekonanie o naturze świata jako takiego: że świat jest uporządkowany i sensowny oraz że jest przychylny ludziom. To założenie leżące u podstaw obrazu rzeczywistości, przyjmowane zwykle bez świadomej refleksji.
Koncepcja nawiązuje do Eriksonowskiej ufności podstawowej, kształtującej się w najwcześniejszym okresie życia w relacji z opiekunem. Autorzy wyodrębniają dwa składniki tego przekonania. Pierwszy dotyczy uporządkowania i sensowności: świat rządzi się regułami, zdarzenia mają przyczyny, da się je zrozumieć. Drugi dotyczy przychylności: świat i ludzie są zasadniczo życzliwi, a nie wrogo nastawieni.
Sens tego rozróżnienia ujawnia się w sytuacjach granicznych. Kiedy człowiek doświadcza nieodwracalnej straty – choroby, niepełnosprawności, śmierci bliskiej osoby – optymizm dotyczący konkretnych zdarzeń przestaje być użyteczny, bo nie ma czego oczekiwać. Nadzieja podstawowa działa inaczej: nie obiecuje, że sytuacja się odwróci, tylko podtrzymuje przekonanie, że świat nadal ma sens i że da się w nim odbudować życie na nowych zasadach. Dlatego właśnie ten konstrukt okazał się w badaniach powiązany ze wzrostem potraumatycznym, czyli pozytywną zmianą po doświadczeniu traumy.
Wynik BHI-12 to jedna liczba opisująca ogólny poziom nadziei podstawowej – im wyższy, tym silniejsze przekonanie o uporządkowaniu i przychylności świata. Wydawca podaje, że wynik koreluje dodatnio z optymizmem, satysfakcją z życia i wewnętrznym umiejscowieniem kontroli, a ujemnie z lękiem i depresją. Nie jest to jednak narzędzie diagnozy klinicznej: niski wynik opisuje sposób widzenia świata, a nie zaburzenie.
Typowe zastosowanie
Badania nad radzeniem sobie ze stratą i traumą, nad wzrostem potraumatycznym, nad jakością życia osób chorych przewlekle i z niepełnosprawnością, nad adaptacją w sytuacjach kryzysowych. Poza obszarem klinicznym narzędzie pojawia się w badaniach nad zaufaniem społecznym, zaangażowaniem obywatelskim i dobrostanem. Ze względu na krótkość i kategorię A (dostęp także dla specjalistów niebędących psychologami, z wykształceniem magisterskim) BHI-12 jest częstym elementem baterii w pracach dyplomowych.
Wymiary i podskale
Nadzieja podstawowa (wynik ogólny)12 pozycji
Jedyny interpretowany wskaźnik. Suma punktów opisująca siłę przekonania, że świat jest uporządkowany, sensowny i przychylny ludziom. Wysoki wynik wiąże się z gotowością do odbudowywania planów życiowych po stracie, niski – z poczuciem, że rzeczywistość jest chaotyczna i nieprzyjazna.
Składnik: uporządkowanie i sensowność świata
Przekonanie, że rzeczywistość rządzi się regułami, że zdarzenia mają przyczyny i dają się zrozumieć. Wyodrębniony w analizach czynnikowych jako jeden z dwóch komponentów konstruktu, ale w praktyce nie tworzy osobnej podskali z własnymi normami.
Składnik: przychylność świata ludziom
Przekonanie, że świat i ludzie są zasadniczo życzliwi, a nie wrogo nastawieni. Drugi z wyodrębnionych komponentów; podobnie jak pierwszy nie jest odrębnie normowany, a interpretacji podlega wynik łączny.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Dwanaście stwierdzeń dotyczących ogólnego obrazu świata, a nie własnej osoby ani konkretnej sytuacji. To odróżnia BHI-12 od większości narzędzi samoopisowych: badany ocenia nie siebie, lecz rzeczywistość. W opracowaniach wtórnych podaje się, że część stwierdzeń ma charakter buforowy i nie wchodzi do wyniku, a wskaźnikiem jest suma pozostałych – tej informacji nie udało się potwierdzić ani na stronie wydawcy, ani w źródle recenzowanym [DO WERYFIKACJI: dokładna liczba pozycji diagnostycznych i ewentualnych buforowych, podręcznik PTP]. Klucz punktacji i tabele stenowe są objęte ochroną i dostępne wyłącznie w płatnym podręczniku.
- Skala odpowiedzi
- Pięciostopniowa skala zgody: od 1 (zdecydowanie nie zgadzam się) do 5 (zdecydowanie zgadzam się). Wydawca podaje czas badania około 10 minut, bez ograniczenia czasowego. Badanie można prowadzić indywidualnie i grupowo, w formie papierowej albo jako e-badanie na platformie Epsilon. Stwierdzenia są sformułowane ogólnie i abstrakcyjnie, dlatego wydawca zaleca stosowanie narzędzia u osób z wykształceniem co najmniej średnim lub w trakcie jego zdobywania.
- Normy i interpretacja
- Normy stenowe opracowano na próbie 592 uczniów szkół średnich. To istotne ograniczenie interpretacyjne: grupa odniesienia jest jednorodna wiekowo i edukacyjnie, więc stosowanie tych norm do osób dorosłych w średnim czy starszym wieku wymaga ostrożności. Wynik surowy przelicza się na sten, a interpretację prowadzi się według zwyczajowego podziału: steny niskie, przeciętne i wysokie. Nie istnieje próg kliniczny – narzędzie nie służy do rozpoznawania czegokolwiek, tylko do lokowania badanego względem grupy odniesienia. W pracach badawczych całkowicie poprawne jest operowanie wynikami surowymi. Tabele przeliczeniowe są w płatnym podręczniku i nie są tu reprodukowane.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Bardzo krótki: 12 stwierdzeń i około 10 minut badania, łatwy do włączenia w większą baterię
- •Mierzy konstrukt, który zachowuje sens tam, gdzie optymizm przestaje działać – w sytuacjach nieodwracalnej straty
- •Wyraźnie odróżniony teoretycznie od optymizmu, ufności i nadziei ukierunkowanej na cel, co ułatwia formułowanie precyzyjnych hipotez
- •Wydawca podaje oczekiwane związki z optymizmem, satysfakcją z życia, umiejscowieniem kontroli, lękiem i depresją, co dokumentuje trafność teoretyczną
- •Kategoria A: dostępny nie tylko dla psychologów, co ułatwia użycie w badaniach interdyscyplinarnych
- •Bogata polska literatura zastosowań, zwłaszcza w obszarze wzrostu potraumatycznego
Ograniczenia
- •Wydawca nie podaje na stronie produktu żadnych wartości liczbowych rzetelności – deklaruje jedynie zadowalającą zgodność wewnętrzną i stabilność [DO WERYFIKACJI: alfa i stabilność z podręcznika]
- •Normy oparte wyłącznie na próbie uczniów szkół średnich (592 osoby), co ogranicza ich stosowalność do osób dorosłych i starszych
- •Nie potwierdzono, ile stwierdzeń wchodzi faktycznie do wyniku, a ile pełni funkcję buforową [DO WERYFIKACJI]
- •Dwa wyodrębnione składniki konstruktu nie mają odrębnych norm, więc nie da się rzetelnie interpretować ich osobno
- •Wymagane wykształcenie co najmniej średnie zawęża grupę badanych i wyklucza część populacji
- •Krótkość narzędzia oznacza, że pojedyncze nietypowe odpowiedzi mają duży wpływ na wynik
- •Konstrukt bywa mylony z optymizmem i z nadzieją w ujęciu Snydera; przy nieprecyzyjnym opisie w pracy prowadzi to do błędnych wniosków
Budowa
- Liczba pozycji
- 12
- Format odpowiedzi
- 12 stwierdzeń, skala 5-stopniowa
- Wersje
- papierowa
- e-badanie / wprowadzanie wyników na platformie Epsilon
Obliczanie wyników
- Metoda
- Wynik ogólny (jedyna interpretowana wartość) to suma punktów pozycji diagnostycznych według klucza z płatnego podręcznika PTP; wynik surowy przelicza się na steny według tabeli z podręcznika.
- Pozycje odwrócone
- brak danych (do weryfikacji)
Jak policzyć wynik
Krok 1: zsumuj punkty z pozycji diagnostycznych według klucza z podręcznika. Wynik ogólny jest jedyną interpretowaną wartością – nie licz osobno dwóch składników konstruktu, bo nie mają one norm ani osobnej walidacji w polskiej wersji.
Krok 2: przelicz wynik surowy na sten według tabeli z podręcznika i pamiętaj, że grupą normalizacyjną byli uczniowie szkół średnich. Jeśli badasz dorosłych, opisz to ograniczenie w metodologii albo pozostań przy wynikach surowych.
Krok 3: w pracy badawczej pracuj na wynikach surowych. Do korelacji, porównań grup i modeli regresyjnych steny nie są potrzebne, a nawet szkodzą, bo są skalą dyskretną o dziesięciu wartościach i tracą część informacji.
Krok 4: policz alfę Cronbacha dla swojej próby i podaj ją w pracy. Przy tak krótkim narzędziu wartość rzetelności bywa niższa niż przy skalach dłuższych – to normalne i trzeba to zaraportować, a nie ukryć.
Krok 5: przy brakach danych rozważ, czy w ogóle liczyć wynik. W skali o kilku pozycjach diagnostycznych podstawianie średniej za brakującą odpowiedź ma znacznie większy wpływ na wynik niż w narzędziu kilkudziesięciopozycyjnym; bezpieczniej wykluczyć obserwację.
Normy
- Typ norm
- steny
- Interpretacja
- normy stenowe
- Próba normalizacyjna
- 592 uczniów szkół średnich
Psychometria
Dane psychometryczne wymagają weryfikacji w źródle pierwotnym.
- Trafność
- wg wydawcy wynik koreluje dodatnio z optymizmem, satysfakcją z życia i wewnętrznym umiejscowieniem kontroli, a ujemnie z lękiem i depresją. DO WERYFIKACJI: wartości liczbowe tych korelacji oraz alfa – wyłącznie w płatnym podręczniku
Dostępność
- Typ
- Płatny
- Wydawca / źródło
- Pracownia Testów Psychologicznych PTP (practest.com.pl)
- Kategoria testu wg PTP
- A
- Cena
- komplet 156,40 zł; podręcznik 118,65 zł; arkusze 25 szt. 37,75 zł; e-jednostka 16,97 zł (cennik 1.07-31.12.2026)
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Basic Hope Inventory
- Construct
- basic hope
- Target group
- secondary school students (over 16 years of age) or university students, and adults with at least secondary education
- Response format
- 12 statements, 5-point scale
- Norms / interpretation
- sten norms
- Normative sample
- 592 secondary school students
- Procedure
- self-report; individual or group administration
- Notes
- Category A – also available to qualified professionals who are not psychologists. The publisher reports satisfactory internal consistency and stability (no numerical values on the product page). [TO VERIFY]: alpha values, reverse-scored items, scoring method (publisher's manual).
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Podgląd arkusza
Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy (strona wydawcy). Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak opisać w pracy dyplomowej
W metodologii zdefiniuj konstrukt precyzyjnie i odróżnij go od pojęć sąsiednich. Napisz wprost, że nadzieja podstawowa to przekonanie o uporządkowaniu, sensowności i przychylności świata, a nie oczekiwanie pomyślnego wyniku konkretnej sprawy (optymizm) ani przekonanie o własnej zdolności do osiągania celów (nadzieja w ujęciu Snydera, poczucie własnej skuteczności). To rozróżnienie jest sednem narzędzia i recenzenci na nie zwracają uwagę.
Podaj pełne dane bibliograficzne: Trzebiński i Zięba (2003), Pracownia Testów Psychologicznych PTP, 12 stwierdzeń, skala pięciostopniowa, normy stenowe na próbie uczniów szkół średnich. Zaznacz, jakiej grupy dotyczy Twoje badanie, i jeśli nie są to licealiści, wskaż rozbieżność wobec grupy normalizacyjnej jako ograniczenie.
Jeżeli badasz osoby po doświadczeniu straty lub traumy, uzasadnij wybór BHI-12 właśnie tą właściwością konstruktu: nadzieja podstawowa nie wymaga wiary w odwrócenie zdarzenia, więc pozostaje sensowną zmienną tam, gdzie miary optymizmu tracą zastosowanie.
Raportuj rzetelność uzyskaną we własnej próbie. Wydawca nie podaje wartości liczbowych na stronie produktu, więc nie da się przepisać cudzej alfy jako punktu odniesienia bez sięgnięcia do podręcznika.
Pamiętaj o wymaganiach formalnych: narzędzie jest płatne (kategoria A, dostępne dla specjalistów z wykształceniem magisterskim), a zeszyty i klucz trzeba nabyć u wydawcy. Nie korzystaj z wersji rekonstruowanych z prac cudzych.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Do diagnozy depresji lub innych zaburzeń – niski wynik opisuje sposób widzenia świata, a nie objaw kliniczny
- •Gdy interesuje Cię oczekiwanie pomyślnego rozwiązania konkretnej sytuacji – to optymizm, mierzony innymi narzędziami
- •Gdy interesuje Cię przekonanie o własnej sprawczości i zdolności osiągania celów – to poczucie własnej skuteczności, a nie nadzieja podstawowa
- •U osób z wykształceniem niższym niż średnie – wydawca wskazuje takie ograniczenie ze względu na abstrakcyjny charakter stwierdzeń
- •U dzieci i młodszej młodzieży – narzędzie przeznaczone jest dla osób powyżej 16. roku życia
- •Gdy chcesz interpretować osobno dwa składniki konstruktu – nie mają one odrębnych norm w polskiej wersji
- •Do pomiaru zmiany w bardzo krótkim odstępie czasu – nadzieja podstawowa jest z założenia dyspozycją stabilną, a nie stanem
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Nadzieja podstawowa a wzrost potraumatyczny u osób po ciężkim wypadku
- Nadzieja podstawowa a akceptacja choroby i jakość życia pacjentów z chorobą przewlekłą
- Nadzieja podstawowa a poczucie sensu życia i lęk przed śmiercią u młodzieży akademickiej
- Nadzieja podstawowa a poczucie koherencji: dwa ujęcia zaufania do uporządkowania świata
- Nadzieja podstawowa jako predyktor zaangażowania obywatelskiego młodych dorosłych
- Nadzieja podstawowa a prężność psychiczna w radzeniu sobie z nieodwracalną stratą
- Nadzieja podstawowa a optymizm dyspozycyjny: badanie rozdzielności konstruktów
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Konstrukt i właściwości narzędzia
Wydawca definiuje nadzieję podstawową za teorią Eriksona jako przeświadczenie o uporządkowaniu i sensowności świata oraz jego przychylności ludziom, a w analizach wyodrębnia dwa składniki: przekonanie o przychylności świata i przekonanie o jego uporządkowaniu. Narzędzie liczy 12 stwierdzeń ocenianych na skali pięciostopniowej, ma normy stenowe opracowane na próbie 592 uczniów szkół średnich, a jego trafność potwierdzają dodatnie korelacje z optymizmem, satysfakcją z życia i wewnętrznym umiejscowieniem kontroli oraz ujemne z lękiem i depresją. Zgodność wewnętrzna i stabilność określane są jako zadowalające, bez podania wartości liczbowych.
źródłoNadzieja podstawowa a wzrost potraumatyczny
W badaniu żołnierzy uczestniczących w działaniach zbrojnych nadzieję podstawową analizowano łącznie z prężnością jako czynniki sprzyjające pozytywnym zmianom po doświadczeniu traumy. Wyniki wpisują się w szerszą linię badań, w której nadzieja podstawowa okazuje się zasobem istotnym dla wzrostu potraumatycznego, odrębnym od optymizmu dotyczącego konkretnych zdarzeń.
źródłoNadzieja podstawowa w sytuacji nieodwracalnej straty
W badaniach osób z urazowym porażeniem kończyn stwierdzono dodatnie powiązania nadziei podstawowej z akceptacją niepełnosprawności i ze wzrostem potraumatycznym, przy czym akceptacja niepełnosprawności pełniła rolę pośredniczącą. Rezultat ten ilustruje mechanizm zakładany przez autorów konstruktu: nadzieja podstawowa nie wymaga wiary w odwrócenie zdarzenia, lecz podtrzymuje przekonanie o sensowności świata, w którym trzeba żyć dalej.
źródłoZastosowania w badaniach nad jakością życia
Nadzieja podstawowa bywa wykorzystywana jako zmienna wyjaśniająca w badaniach jakości życia osób chorych przewlekle, gdzie zestawia się ją z akceptacją choroby i strategiami radzenia sobie. To jedno z częstszych zastosowań narzędzia w polskim piśmiennictwie medycznym i pielęgniarskim.
źródłoZastosowania poza obszarem klinicznym
Nadzieję podstawową badano także jako predyktor zaangażowania politycznego i obywatelskiego młodych dorosłych, obok orientacji pozytywnej. Pokazuje to, że konstrukt nie ogranicza się do kontekstu straty i choroby, lecz opisuje ogólne nastawienie wobec świata, przekładające się na gotowość do działania.
źródłoPodobne narzędzia
SOC-29 (Kwestionariusz Orientacji Życiowej)
Mierzy poczucie koherencji w trzech składowych: zrozumiałość, zaradność i sensowność. Treściowo najbliższy BHI-12, ale znacznie dłuższy i osadzony w salutogenetycznej teorii Antonovsky'ego, a nie w koncepcji Eriksona.
LOT-R (Test Orientacji Życiowej)
Mierzy optymizm dyspozycyjny, czyli oczekiwanie pomyślnych zdarzeń w przyszłości. To inny konstrukt: optymizm dotyczy przewidywanych wyników, nadzieja podstawowa – natury świata.
GSES (Skala Uogólnionej Własnej Skuteczności)
Dotyczy przekonania o własnych możliwościach poradzenia sobie z trudnościami, czyli przekonania o sobie, a nie o świecie.
Mierzy poczucie sensu i celu we własnym życiu. Nakłada się częściowo na składnik sensowności świata, ale odnosi się do biografii badanego, a nie do rzeczywistości w ogóle.
Mierzy zdolność powracania do równowagi po trudnych doświadczeniach. Często zestawiana z BHI-12 w badaniach nad wzrostem potraumatycznym jako zasób o innym mechanizmie działania.
SWLS (Skala Satysfakcji z Życia)
Ocena zadowolenia z własnego życia jako całości. Wydawca podaje ją wśród korelatów nadziei podstawowej, ale mierzy skutek, a nie leżące u podstaw przekonanie o świecie.
Bibliografia
- Trzebiński, J., Zięba, M. (2003). Kwestionariusz Nadziei Podstawowej – BHI-12. Podręcznik. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Źródła
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/BHI-12
- innehttps://ojs.tnkul.pl/index.php/rpsych/article/view/9882
- innehttps://www.nature.com/articles/s41393-018-0215-7
- artykuł open accesshttps://www.termedia.pl/Journal/-134/pdf-35065-1?filename=file-content-in-pdf.pdf
- repozytoriumhttps://repozytorium.amu.edu.pl/items/fdd2f5a6-3a56-48d6-9172-86ac33506806
Uwagi
Kategoria A – dostępny także dla specjalistów niebędących psychologami. Wydawca podaje zadowalającą zgodność wewnętrzną i stabilność (bez wartości liczbowych na stronie produktu). DO WERYFIKACJI: wartości alfa, pozycje odwrócone, sposób obliczania wyniku (podręcznik PTP).
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-24.